Geef leerlingen autonomie

Dit is een reactie op een stuk van Johannes Visser in ‘De Correspondent’ Noem leerlingen studenten. Hij schrijft dat de universiteiten steeds meer op een middelbare school gaan lijken, met verplichte lesuren en stoomcursussen, omdat veel studenten niet in staat zijn zelfstandig te werken. Het is de vraag of ze dat wel kunnen als ze uiteindelijk de universiteit verlaten.
Visser pleit “daarom voor een omgekeerde tendens. Laat de universiteit niet schoolser worden, maar het middelbaar onderwijs, of: de bovenbouw van het vwo, meer universitair.

Recht uit mijn hart, Johannes. Dit is precies zoals ik met mijn bovenbouwgroepen natuurkunde en nl&t werk. In mijn examenklas natuurkunde heb ik met de leerlingen afgesproken dat een deel van de uren facultatief is. Ze werken deels thuis of in een tussenuur op school en komen goed voorbereid in mijn les. Dan leg ik wat uit, beantwoord vragen, we maken sommen uit het boek of examenopgaven, maar vaak proberen we samen bredere natuurkundevragen te beantwoorden, over relativiteit, zwarte gaten, elementaire deeltjes, onderwerpen die niet op het examen komen en waarin ik ook niet heel deskundig ben. Dan zijn we met zijn allen druk in de weer op onze mobieltjes en tablets (niet verboden in mijn lessen). Dat zijn heel gezellige uren, waarin we allemaal veel leren.

Het geheim? Autonomie. Begin van het jaar heb ik mijn examengroep gevraagd hoe ze de lessen zouden willen en af en toe vraag ik of het voor hen nog werkt. Iedereen is heel tevreden en de resultaten zijn goed.

Het is uit onderzoek allang bekend dat autonomie de belangrijkste factor is die leerlingen motiveert. Lees bijvoorbeeld Deci & Ryan. Straffen helpt niet, is mijn ervaring. Dat demotiveert alleen maar. Boek vergeten? Los het zelf op. Werk samen met je klasgenoot, kopieer een paar bladzijden, of pak een boek uit de kast. Huiswerk niet gemaakt? Had je het nodig? Nee? Prima dan. Had je het wel nodig? Niet zo handig. Hoe ga je dat oplossen?

Ook in lagere klassen leer ik leerlingen omgaan met een grotere autonomie dan ze gewend zijn. Ik wil vooral dat ze leren de juiste vragen te stellen en niet klakkeloos de antwoorden uit boek uit hun hoofd leren. Natuurlijk gaat dat wel eens mis. Gelukkig maar, want dan kunnen we erover praten en ervan leren. Natuurlijk denken sommigen dat ze in mijn lessen niets hoeven te doen. Geen probleem. Na een tijdje merken ze vanzelf dat het slimmer is om meer je best te doen. Ik heb nog nooit een leerling gesproken die niet wilde leren. Ze willen allemaal leren om later een leuk beroep uit te oefenen en gelukkig te worden (of rijk).

Voor het project Talent op mijn school hebben mijn collega’s en ik de afgelopen vijf jaar gesproken met – voornamelijk geluisterd naar – honderden leerlingen van klas 1 tot en met 5havo en 6vwo. Zonder uitzondering vragen die om meer autonomie en vrijheid om zelf te bepalen welke lessen ze volgen en in welk tempo ze leren. De minst gemotiveerden stellen zelfs voor dat ze bepaalde lessen alleen mogen missen wanneer ze minstens een acht(!) gemiddeld staan voor dat vak. “Dan gaan we wel hard aan het werk!” Het is ook opmerkelijk hoe kritisch ze over zichzelf zijn.

Maar wat deze leerlingen niet willen is gedwongen worden lessen bij te wonen waarvan ze de inhoud allang snappen en die ze ook nog eens eindeloos moeten herhalen. Die willen graag sneller door de stof, of meer uitdagende opdrachten krijgen. Leerlingen voor wie de stof moeilijk is, willen juist meer aandacht van de docent en een wat lager leertempo.

De oplossing is differentiëren en maatwerk leveren. Laat leerlingen in hun eigen tempo door de lesstof werken. Laat ze een toets maken wanneer ze klaar zijn met een hoofdstuk, niet pas als de rest van de klas klaar is. Dat lijkt lastiger dan het is, maar je leerlingen autonomie en verantwoordelijkheid geven maakt je lessen meer ontspannen.

Een wiskundecollega had een jongen in zijn tweedeklas, die niets deed en de helft van de tijd met zijn hoofd op de bank lag. De jongen zei dat hij zich verveelde en mijn collega vroeg of hij misschien eens een pittige som wilde proberen. Hij kreeg een ander boek en ging meteen enthousiast aan de slag. Binnen een uur had hij een hoofdstuk uit dat boek doorgewerkt. Alle opgaven goed. Pas toen vertelde mijn collega dat hij hem net een vijfdeklasboek had gegeven. Die jongen gaat voortaan fluitend naar de wiskundeles.

Raken we hiermee niet onze controle kwijt? Integendeel, is mijn ervaring. En bovendien: is dat erg? Wanneer je uitgaat van vertrouwen, in plaats van wantrouwen, ervaar je dat je leerlingen zelfstandiger worden en bereid om meer te leren.

Bronnen

Black, A. E., & Deci, E. L. (2000). The effects of instructors’ autonomy support and students’ autonomous motivation on learning organic chemistry: A self-determination theory perspective. Science Education, 84, 740-756.
PDF

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2009). Promoting self-determined school engagement: Motivation, learning, and well-being. In K. R. Wentzel & A. Wigfield (Eds.), Handbook on motivation at school (pp. 171-196). New York: Routledge.

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25, 54-67. PDF

Dirk van der Wulp, 2011. Meer motivatie door meer autonomie. Bij de Les, oktober 2011, pag. 40-41. http://www.vanderwulp.eu/artikelen/Meer%20motivatie%20door%20meer%20autonomie.pdf

Meer over Self-determination Theory hier

About Dick van der Wateren

Ik sta voor de klas op het Eerste Christelijk Lyceum in Haarlem en begeleid dagelijks talentvolle en begaafde leerlingen die meer uitdaging nodig hebben, of coach leerlingen die een probleem hebben waar we samen een oplossing voor vinden. Daarnaast ontwikkel ik digitaal lesmateriaal en video's voor Flip de Klas. Buiten het onderwijs heb ik een jarenlange ervaring als aardwetenschapper (o.a. in Antarctica en Afrika) en wetenschapsvoorlichter. Werken met jongeren is mijn passie. Voor mij zijn pubers zo'n beetje de leukste mensen. Ze hebben een enorme levenslust, zijn creatief, hebben originele ideeën - soms op het bizarre af - en kunnen zich nog alle kanten op ontwikkelen. Ik beschouw het als een voorrecht aan die ontwikkeling te kunnen bijdragen.

11 Reacties to “Geef leerlingen autonomie”

  1. Een mooi en herkenbaar stuk van Johannes Visser over verantwoordelijkheid. De titel daar ben ik het helemaal mee eens, maar klopt naar mijn mening niet met de inhoud van het stuk. Maar goed, toch zal ik in mijn reactie de leerlingen als studenten benoemen, omdat daar, voor mij, meer verantwoordelijkheid mee gepaard gaat.

    Naar mijn idee kun je verantwoordelijkheid op twee manieren geven. De aardige en de wezenlijke of reële manier. Beide termen heb ik uit een Engels stuk vertaald. Hierin worden ze als kind en real benoemd. Een aantal voorbeelden: In het reguliere onderwijs worden de studenten regelmatig als onbekwaam bestempeld. Er wordt op een ‘aardige’ manier aangegeven dat kinderen nog niet aan verantwoordelijkheid toe zijn. Kinderen moeten zich blij en gelukkig voelen op school en als dit niet zo is dan klopt er snel iets niet met de school of de leerkracht voor de klas. Leerkrachten gaan in discussies niet echt de confrontatie aan, omdat de studenten zich dan gekwetsts zouden kunnen voelen. Al gauw moeten gevoelens van verdriet worden verzacht om verdere ‘trauma’s’ te voorkomen. Ieder kind dat zich verveelt, moet extra of gedifferentieerd werk aangereikt krijgen. Overal wordt bovenop gezeten om maar zo ‘aardig’ mogelijk voor de studenten te zijn. Helpen we onze studenten wel verder door maar aardig te zijn of eerder aardig te doen?

    Verantwoordelijkheid kan in mijn ogen alleen op een reële en volledige manier gegeven worden. Het geven van een halve of schijnverantwoordelijkheid leidt tot het niet kunnen of willen nemen van de verantwoordelijkheid. Verantwoordelijkheid komt met een hoop ongemakken die daar bij horen. Door in discussies en debatten op een directe en reële manier een reactie te krijgen leer je als student beter met gedachtes om te gaan en die te verwoorden. Door studenten aan te geven zelf verantwoordelijk te zijn voor hun gevoelens, leren ze ook dat deze gevoelens er mogen zijn. Door verveling toe te laten op een school kan een kind sneller komen tot datgene wat het echt wil gaan doen in plaats van bezig te zijn met ‘schijnbezigheden’ om de leerkracht te pleasen.

    Om een antwoord te geven op mijn vraag in de vorige alinea, kunnen en mogen we als volwassenen de studenten alleen maar volledige verantwoordelijkheid geven en zijn we beter in staat een aardig persoon te zijn.

    Like

  2. Dank je wel, Sander. Ik hoop niet dat je denkt dat mijn doel is aardig gevonden te worden. Dat kan helpen, maar is geen doel van mijn aanpak. Het is ook niet mijn doel om het leerlingen makkelijk te maken. Integendeel, autonomie, vrijheid en verantwoordelijkheid zijn niet makkelijk. Je betaalt er een prijs voor. Sartre zei dat de mens ‘gedoemd’ is tot vrijheid. Dat betekent dat de volle verantwoordelijkheid voor je handelen op jouw schouders rust, maar daarmee zijn ook al jouw successen jouw verdienste. Dat wil ik mijn leerlingen meegeven. Juist door jongeren weinig verantwoordelijkheid te geven, hun precies voor te schrijven wat ze moeten doen en laten en hen voor fouten te straffen, maak je het hun gemakkelijk en maak je hen afhankelijk van volwassenen en, later als ze zelf volwassen zijn, afhankelijk van bazen en anderen die machtiger zijn dan zijzelf.
    Dat kan het doel van onderwijs toch niet zijn?

    Like

  3. Wat een mooie post Dick! Je geeft een mooi voorbeeld van avontuurlijk en uitdagend onderwijs waar alle leerlingen behoefte aan hebben: ‘(…)vaak proberen we samen bredere natuurkundevragen te beantwoorden, over relativiteit, zwarte gaten, elementaire deeltjes, onderwerpen die niet op het examen komen en waarin ik ook niet heel deskundig ben.’ Ik denk dat de kracht zit in het laten zien dat ook jij niet de alwetende verteller bent. Je doet niet alsof, maar laat zien dat leren voornamelijk bestaat uit (samen) vragen bedenken, zoeken naar verklaringen, toetsen, onderzoeken, puzzelen, ontdekken, verwoorden, sparren en combineren.

    Het is de kunst om het onderwijs op alle niveaus en in alle schooltypen zo avontuurlijk en uitdagend te maken en leerlingen al heel jong hierin te begeleiden. Wat een avontuur en uitdaging voor docenten, de onderzoekende houding is namelijk niet bij iedere leerling aangeboren, maar wel te leren!

    Like

  4. Helemaal met het artikel eens.
    Autonomie voedt creativiteit. En dit leidt tot onafhankelijk denkende volwassenen. Dat wenst toch iedere docent voor zijn leerlingen.

    Like

  5. Dank voor je verhaal! Waardevol om te lezen hoe theorie over motivatie, autonomie werkt in de praktijk.

    Like

  6. Wat een mooi vervolg op de interessante post van Johannes Visser. Het geven van autonomie en vertrouwen vraagt van de docent lef en kracht. Maar ook eerlijk zijn over je eigen deskundigheid (en dat oplossen met de inzet van tablets etc., mooi! ). Dit zijn de docenten waar het onderwijs (en de leerlingen) het van moeten hebben. En dan moet het HBO deze studenten vervolgens serieus nemen en eveneens de ruimte geven.

    Like

  7. Misschien een beetje een zijweg. Ik had gehoopt op een betere correspondent voor onderwijs bij De Correspondent, of vinden jullie het topniveau?

    Like

Trackbacks/Pingbacks

  1. Ook erg fijn om te lezen [EW] Geef leerlingen autonomie | onderwijsNL - 16 februari 2014

    […] See on Scoop.it – education and physicsDit is een reactie op een stuk van Johannes Visser in ‘De Correspondent’ Noem leerlingen studenten. Hij schrijft dat de universiteiten steeds meer op een middelbare school gaan lijken, met verplich…See on onderzoekonderwijs.net […]

    Like

  2. Autonomie werkt, voor een hele school | Blogcollectief Onderzoek Onderwijs - 9 maart 2014

    […] sleutelwoord is autonomie, waarover we op deze plek eerder schreven: Geef Leerlingen Autonomie en Zelf-gereguleerd Leren is te Leren. De conclusies van die twee stukken worden in Amersfoort in […]

    Like

  3. Autonomie motiveert: ‘Ik heb nog nooit een leerling gesproken die niet wilde leren’ -@BoksComm | Driehoektraining - 28 maart 2014

    […] Maar wat deze leerlingen niet willen is gedwongen worden lessen bij te wonen, waarvan ze de inhoud allang snappen en die ze ook nog eens eindeloos moeten herhalen. Die willen graag sneller door de stof, of meer uitdagende opdrachten krijgen. Leerlingen voor wie de stof moeilijk is, willen juist meer aandacht van de docent en een wat lager leertempo. Lees verder. […]

    Like

  4. Wat kan het Nederlandse onderwijs van de Dalai Lama leren? | Dick van der Wateren's Blog - 14 mei 2014

    […] en motivatie schreef ik voor het Blogcollectief Onderzoek Onderwijs: Motivatie is ons werk Geef leerlingen autonomie En over creativiteit: Welke rol speelt creativiteit in de […]

    Like

Geef een reactie of deel je eigen ervaringen. Graag met je eigen naam ondertekenen, geen pseudoniemen. Anonieme reacties worden verwijderd.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: