door Casper Hulshof

Dit is een bewerkte versie van mijn bijdrage aan de Onderwijskunde in Utrecht blog.

Al is het ook in de uitgeverswereld crisis, er is gelukkig nog ruimte om zo nu en dan een nieuw wetenschappelijk tijdschrift te starten. Een voor het onderwijs mogelijk interessant nieuw tijdschrift heeft als titel Trends in Neuroscience in Education. Het gaat over nieuwe ontwikkelingen met betrekking tot het toepassen van kennis uit de neurowetenschappen in het onderwijs. De trotse hoofdredacteur Manfred Spitzer verdedigt in de inleiding van het eerste nummer zijn stelling ‘To understand learning is to understand the brain’. Hij geeft toe dat neurowetenschap eigenlijk nog maar aan het begin staat. Maar net zoals gebrek aan kennis de gebroeders Wright er niet van weerhield om te proberen een provisorisch vliegtuig te bouwen, zo moeten ook onderwijsonderzoekers vooral pogingen doen de grenzen van de kennis op te zoeken. Hij waarschuwt voor te grote stappen in één keer (een kwaliteit waar met name beleidsmakers in uitblinken) maar betreurt het dat er vaak wat lacherig over het vertalen van fundamenteel onderzoek naar concrete toepassingen wordt gedaan. Dit tijdschrift is met een stevige ambitie opgezet.

De thema’s van de artikelen in het eerste nummer zijn vrij traditionele onderwijsonderwerpen: dyslexie, studiemotivatie, getallenkennis… maar de insteek is wel anders dan normaal. Dat komt duidelijk naar voren in een van de eerste artikelen, dat gaat over ’embodied cognition’. De titel is “Embodiment theory and education: The foundations of cognition in perception and action”. Auteurs Markus Kiefer en Natalie Trummp zijn verbonden aan de Universiteit van Ulm in Duitsland. ‘Embodiment’ is het idee dat je denken niet los kunt zien van het lichaam waarin dat denken plaatsvindt. Dat is anders dan de ‘standaard’-psychologie, waarin geest en lichaam zorgvuldig van elkaar gescheiden zijn. Een korte uitleg.

Misschien ken je het ‘brain in a vat’-gedachte-experiment wel (in het Nederlands ‘Hersenen in een vat‘). Het is de gedachte dat je de hersenen los in een vat zou kunnen bewaren. Alle sensaties worden gesimuleerd. Het filosofische aspect zit hierin dat niemand van ons zeker weet dat hij geen stel hersenen in een vat is. Heel Descartiaans, allemaal. De cognitieve psychologie vormt in zekere zin een meer conceptuele variant van dit experiment: ons denken (cognitie) staat los van het medium waarin die cognitie plaatsvindt. De geest als software van het brein (de hardware) als het ware.

Wij zijn ons brein, zegt Dick Swaab. Maar wij zijn niet alleen ons brein, wij zijn ons lichaam. Sommigen zeggen: je moet met het lichaam, en met name de zintuigen, rekening houden als je iets over de werking van onze hersenen wil weten. Dat zijn de aanhangers van ’embodied cognition’. Zij zeggen: onze zintuigen maar ook onze ledematen bepalen voor een deel onze cognitie, die daarmee dus ’embodied’ is.

Raar idee? Ja en nee. Als je ‘s nachts wakker wordt weet je zonder te bewegen waarschijnlijk feilloos waar je armen zich bevinden (probeer het eens!). Dat vermogen wordt proprioperceptie genoemd. Proprioperceptie is wat dat betreft een zesde zintuig. Daarnaast blijkt onze lichaamshouding invloed te hebben op onze mentale ‘getallenlijn’. Consequentie: mensen die naar links leunen schatten de hoogte van de Eiffeltoren lager in dan mensen die naar rechts leunen. Dat onderzoek werd overigens bekroond met een Ignobel-prijs – voor onderzoek waar je om moet lachen, maar dat ook aan het denken zet.

Wat heeft het onderwijs aan kennis over embodied cognition? Het artikel van Kiefer en Trumpp gaat daar over. De auteurs gaan in op verschillende vormen van ’embodiment’: bij lezen en schrijven, bij geheugen voor gebeurtenissen, en bij conceptueel geheugen van objecten en getallen. Met name wat zij zeggen over lezen en schrijven is interessant voor het talenonderwijs. De auteurs tonen aan dat leren schrijven met de hand een beter geheugen voor de vorm van letters oplevert dan typen. Dat wordt verder ondersteund door gegevens uit ander artikel in hetzelfde tijdschrift (van James en Engelhardt).

Nu weet ik dat schrijven met de hand als activiteit op scholen langzamerhand naar de achtergrond verdwijnt. Heel normaal, volgens sommige juffen (getuige dit journaalitem van 2 februari jl.), maar eigenlijk niet zo handig, dus. Met de hand leren schrijven levert meer letter- en tekstbegrip op dan typen.

De andere onderwerpen in het artikel zijn ook interessant, maar meer zijdelings gerelateerd aan onderwijs. Het blijkt bijvoorbeeld zo te zijn dat het lezen van een woord dat met geluid geassocieerd is (‘telefoon’) tijdens het lezen ervan die sensorische hersengebieden activeert die met het daadwerkelijk horen van een telefoon te maken hebben. Voor het lezen over acties geldt hetzelfde: die brengen activatie in de motorische hersenschors teweeg. Tenslotte laat onderzoek naar ons conceptuele geheugen voor getallen zien hoe belangrijk het leren tellen met de vingers is voor een beter begrip van cijfers: hoe je als kind omgaat met het tellen op je vingers blijkt invloed te hebben op je gevoel voor getallen als volwassene! Het zijn fascinerende inkijkjes in een vakgebied dat nog een lange weg te gaan heeft, maar nu al tot toepassingen in het onderwijs kan leiden.

Al met al is Trends in Neuroscience and Education veelbelovend van start gegaan. Ik zal dit tijdschrift in de gaten houden. Als het onderzoek relevant is voor de onderwijspraktijk, dan zal ik daar zeker over rapporteren.

Bronnen

James, K.H., & Engelhardt, L. (2013). The effects of handwriting experience on functional brain development in pre-literate children. Trends in Neuroscience and Education, 1, 32-42. http://dx.doi.org/10.1016/j.tine.2012.08.001

Kiefer, M., & Trummp, N.M. (2013). Embodiment theory and education: The foundations of cognition in perception and action. Trends in Neuroscience and Education, 1, 15-20. http://dx.doi.org/10.1016/j.tine.2012.07.002

7
Reageer op dit artikel

avatar
7 Comment threads
0 Thread replies
0 Volgers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
3 Comment authors
marteinkWiskunde leren met de Kinect in de klas (onderzoek) | X, Y of Einstein?schoonschrift geen 21st skill? – overcorrectie! #embodiment #proprioperceptie | The Sausage MachinePedroHendrik Kupper Recent comment authors

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  Subscribe  
nieuwste oudste meest gestemd
Abonneren op
marteink
Gast

Interessant. Embodied knowledge kan misschien ook wel in de gamecirkel onstaan. Eerst kennis in leercirkel aanreiken, dan “verdiepen” door embodyment. (is vast geen woord).

Ik zoek dus raakvlakken met sglm waarover meer op gamedidactiek.nl

trackback

[…] Dat het onderzoek uitgaat van “embodied cognition” is vooral opvallend. Dit is een vrij recente onderzoekstak waarbij me, er van uit gaat dat we niet enkel leren via ons brein, maar ook via de rest van ons lichaam. Casper beschrijft het in deze blogpost. […]

trackback

[…] van ‘embodied cognition’, een reblog van een ouder artikel (2013) van Casper Hulshof op Blogcollectief Onderzoek Onderwijs.Dit naar aanleiding van onderwijsnieuws van de dag: Schoon genoeg van schoonschrift: Finland […]

Pedro
Auteur

Dit is op X, Y of Einstein? herblogden reageerde:

Vandaag in veel media: het nieuws dat schoon schrift in Finland afgeschaft wordt. Sommige mensen maakten er al van dat leren schrijven vervangen zou worden door leren typen, maar dit blijkt na navraag van een journaliste van De Morgen bij Finse instanties niet het geval. Maar hoe belangrijk is leren schrijven? Casper Hulshof schreef er vorig jaar al deze blogpost over.

Hendrik Kupper
Gast
Hendrik Kupper

Nadat ik mijn reactie op de blog van Casper Hulshof over de ideeën van Manfred Spitzer had verstuurd las ik in de NRC (rubriek wetenschap, 24 juni, pag. 16) een interview met de Duitse hoogleraar. Zijn laatste boek is in het Nederlands vertaald; aanleiding voor een gesprek met de wetenschapsredactie van de NRC. Het verhaal in de krant geeft naar mijn mening een betere kijk op wat Spitzer beweert dan de uitzending van Brandpunt waarover ik in mijn vorige reactie schreef. De term embodiment komt in het stuk niet voor maar de omschrijving van het begrip is helder: om te… Lees verder »

Hendrik Kupper
Gast
Hendrik Kupper

Gisteravond (23-06-2013) zag ik een uitzending van Brandpunt, toevallig zoals meestal, over de ideeën van de Duitse hoogleraar Manfred Spitzer. Kinderen die op school met een Ipad werken zouden minder goed de leerstof verwerken dan kinderen die een stukje tekst zelf moeten schrijven met pen en papier. Ondersteuning van die uitspraak zou worden gevonden in neurologisch onderzoek. De bovenstaande blog is wellicht door de redactie van Brandpunt gelezen; de inhoud van de reportage was geheel in lijn met wat Casper Hulshof schrijft. Spitzer noemde heel terloops de term “embodied cognition” als grond voor zijn stelling. Een these die zegt dat… Lees verder »

About Casper Hulshof

Casper Hulshof is docent bij de afdeling Onderwijskunde aan de Universiteit Utrecht. Hij is geïnteresseerd in alles wat met onderwijs, psychologie, en wetenschap in het algemeen te maken heeft en bekijkt de zaken het liefst met een nuchtere, kritische, maar altijd oprechte blik.

Category

evidence-based, onderwijs, onderzoek, psychologie

Tags

, ,