Onderzoek Onderwijs. Bij het begin van jaar 2

Precies een jaar geleden startten wij deze blog. Inmiddels heeft die een zekere reputatie gekregen en een trouwe en groeiende schare volgers. Tijd om stil te staan bij de zin van een blog als deze, die de ambitie heeft onderwijsonderzoek en de toepassing ervan in de klas kritisch tegen het licht te houden.

Het afgelopen jaar hebben we geschreven over onderwerpen uiteenlopend van leren door docenten, (standaard)toetsen, flip de klas, geleide instructie en ontdekkend leren, tot klassengrootte, evidence-based onderwijs en onderwijsmythen. Wat die laatste betreft, twee van ons (Pedro De Bruyckere en Casper Hulshof) hebben afgelopen jaar het boek ‘Jongens zijn slimmer dan meisjes’ geschreven, waarin wordt afgerekend met een groot aantal populaire onderwijsmythen, zoals leerstijlen, multitasken, linker en rechter hersenhelft, Brain Gym, digital natives, gamen; in totaal 36 hardnekkige indianenverhalen over onderwijs.

Ook op de blog rekenen we geregeld af met onderwijsmythen. Dat is een van de bestaansredenen van het collectief. Daarnaast waren er een paar onderwerpen, waarbij zich een scheiding der geesten aftekent. Dat zagen we bijvoorbeeld bij de discussies over klassengrootte en geleide instructie versus ontdekkend leren.

Theorie en praktijk?

Die onderwerpen illustreren mooi het verschil in benadering door docenten, die dagelijks voor de klas staan, en onderzoekers, die veelal geen of geen recente ervaring hebben met de praktijk in de klas. Onderzoekers zijn eerder geneigd de uitkomsten van metastudies en gerandomiseerde experimenten met controlegroepen direct te vertalen naar de praktijk en daaraan een dwingend advies aan docenten te verbinden. (Niet doen, zegt Jeroen Jansen, zelf onderzoeker.) De meeste docenten zijn vermoedelijk wat pragmatischer bij de keuze van een bepaalde onderwijsmethode. Beide methoden hebben zo hun voor- en nadelen. Er is veel onderzoek dat er op wijst dat (zelf)ontdekkend leren niet effectief is, of in elk geval veel minder dan directe instructie (samengevat in Kirschner e.a. 2012). Daarnaast zijn er studies die wel degelijk een positief leereffect van ontdekkend leren laten zien.

Op de blog van Dan Meyer staat een heel genuanceerde discussie, die duidelijk maakt dat de tegenstelling tussen de twee methoden een beetje kunstmatig is. Ontdekkend leren zonder enige begeleiding is inderdaad niet effectief. Maar hoeveel docenten zullen zo werken? De tijden van het vervloekte studiehuis zijn toch voorbij? Hoop ik? Een studie door Alfieri e.a. (2011) laat zien dat leerlingen zelf dingen laten ontdekken, waarbij de docent feedback, uitleg en voorbeelden geeft, heel effectief kan zijn.

Voor mij staat vast dat de meest effectieve manier van lesgeven alle methodieken combineert waarover een docent beschikt. Op sommige momenten – en voor sommige leerlingen – is geleide instructie het meest effectief, op andere ontdekkend of onderzoekend leren, of weer andere methoden. Als docent moet je goed kijken wat werkt en wat niet en je niet dogmatisch aan één methode vastklampen. Bovendien kan ontdekkend leren heel effectief zijn om leerlingen te motiveren en hun nieuwsgierigheid te prikkelen. Het helpt hen ook zelfstandig, kritisch en creatief te denken.

De discussie op Dan Meyers blog geeft veel aanknopingspunten voor het ontwerpen van een curriculum of een lessenserie, waarbij het hele spectrum van volledig geleide instructie tot minimaal begeleid ontdekkend leren op de juiste momenten wordt toegepast. Daarover zouden we in het tweede jaar van onze blog kunnen nadenken. Al moet mij van het hart dat het positieve effect van sommige interventies, bijv. ‘uitgewerkte voorbeelden’ (in een van de geciteerde studies op Meyers blog), mij als natuurkundedocent voorkomt als een tamelijk open deur.

Onderzoekers en docenten samen

Het is de vraag of we de effectiviteit van onderwijsmethoden uitsluitend op basis van metastudies of gerandomiseerd onderzoek met controlegroepen moeten beoordelen, waar academische onderzoekers zich het meest comfortabel bij voelen. Helaas (of niet, het is maar hoe je het bekijkt) is de praktijk in een klas niet te vergelijken met een laboratorium. Niet alles leent zich voor een rigoureuze statistische aanpak. En vaak is werken met controlegroepen niet mogelijk, of onethisch. Belangrijker nog: iedereen die langer dan een jaar voor de klas gestaan heeft, weet dat het succes van een les van heel veel factoren afhangt, niet alleen van de gekozen methode. Mijzelf fascineert (en soms frustreert) het dat een goed voorbereide les op maandag in een bepaalde klas top kan zijn, terwijl de zelfde les op woensdag in een andere klas helemaal de mist in kan gaan. Een andere keer is het weer precies andersom. En probeer maar eens op vrijdagmiddag het laatste uur je prachtige verhaal ter vertellen. Na bijna twintig jaar lesgeven heb ik nog steeds niet de toverformule gevonden waarmee al mijn lessen gegarandeerd wereldlessen worden.

Toch is het zinvol om te begrijpen waarom de ene aanpak beter werkt dan een andere. Een manier om daar achter te komen is bij elkaar in de klas kijken. Daarnaast pleit ik er sterk voor dat onderzoekers nauwer samenwerken met docenten en leerkrachten. In plaats van objecten van onderzoek te zijn, zouden docenten zelf een meer wetenschappelijke houding ten opzichte van hun werk kunnen ontwikkelen. Lesgeven als doorlopend experiment. Wetenschappers kunnen daarbij helpen de waarnemingen rigoureus te beschrijven en analyseren.

Ook zouden onderzoekers er goed aan doen af en toe zelf eens voor de klas te gaan staan. Neem een voorbeeld aan de Britse hoogleraar Dylan Wiliam (overigens zelf begonnen als wiskundedocent), die voor zijn ‘Classroom Experiment’ een semester lang een middelbare schoolklas overnam. Zie ook de berichten die Frans Droog op onze blog over Wiliams experimenten schreef.

In een volgende post wil ik verder nadenken over manieren waarop cognitieve wetenschappers en onderzoekende docenten kunnen samenwerken. Het is me gebleken dat de wens om dergelijke projecten op scholen uit te voeren groot is, zowel op scholen als bij onderzoekers. De moeilijkheid is de financiering. Toen ik medeblogger Amber Walraven, die een dergelijk project vanuit het ITS op een basisschool uitvoert, hiernaar vroeg, schreef ze:

Weet je wat het is, onderzoekers en docenten willen denk ik graag werken op de manier zoals jij omschrijft. Ik zelf ook, en als ik zelf een voorstel schrijf om subsidie binnen te halen doe ik het ook. Maar….. in GEEN ENKEL offerteverzoek van bijv min OCW komt dit voor. Daar wordt altijd gevraagd om vragenlijstonderzoek of diepteinterviews.
Met andere woorden: aan de beleidskant (en ook bijv Kennisnet en dergelijke instanties) moet vooral veel gebeuren.
Onderzoekers ‘weten’ denk ik ‘wel beter’ maar ja……krijg er maar eens subsidie voor…..

Misschien een idee voor het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek?

Referenties

Louis Alfieri, Patricia J. Brooks, Naomi J. Aldrich & Harriet R. Tenenbaum (2010). Does discovery-based instruction enhance learning? Journal of Educational Psychology, 103(1), 1-18. DOI: 10.1037/a0021017. http://204.14.132.173/pubs/journals/features/edu-103-1-1.pdf

Pedro De Bruyckere en Casper Hulshof, 2013. Jongens zijn slimmer dan meisjes. Antwerpen. LannooCampus, 140 pp.

Paul A. Kirschner, Richard E. Clark, and John Sweller, 2012. Helemaal uitleggen of zelf laten ontdekken? Onderzoek spreekt voor volledig begeleide instructie. Van 12 tot 18, hét VAKblad voor docenten en (midden) management in het voortgezet onderwijs. Nr. 9 november 2012 http://www.van12tot18.nl/ [Samenvatting van een aantal engelstalige artikelen in vaktijdschriften.]

Richard E. Mayer, 2004. Should There Be a Three-Strikes Rule against Pure Discovery Learning? The Case for Guided Methods of Instruction. American Psychologist 59, no. 1: 14–19.

Dan Meyer, 2013. [Mailbag] Direct Instruction V. Inquiry Learning, Round Eleventy Million. Blog dy/dan. http://blog.mrmeyer.com/?p=17539 Laatst bezocht 15/8/2013.

 

About Dick van der Wateren

Ik sta voor de klas op het Eerste Christelijk Lyceum in Haarlem en begeleid dagelijks talentvolle en begaafde leerlingen die meer uitdaging nodig hebben, of coach leerlingen die een probleem hebben waar we samen een oplossing voor vinden. Daarnaast ontwikkel ik digitaal lesmateriaal en video's voor Flip de Klas. Buiten het onderwijs heb ik een jarenlange ervaring als aardwetenschapper (o.a. in Antarctica en Afrika) en wetenschapsvoorlichter. Werken met jongeren is mijn passie. Voor mij zijn pubers zo'n beetje de leukste mensen. Ze hebben een enorme levenslust, zijn creatief, hebben originele ideeën - soms op het bizarre af - en kunnen zich nog alle kanten op ontwikkelen. Ik beschouw het als een voorrecht aan die ontwikkeling te kunnen bijdragen.

4 Reacties to “Onderzoek Onderwijs. Bij het begin van jaar 2”

  1. Mooie blog over het hoe van het onderwijs. Er is ook het wat. De onderwijsproblematiek in de betavakken kan niet los gezien worden van de teloorgang van het rekenonderwijs, met name het afschaffen van het rekenen met breuken, vastgelegd in het Staatsblad (https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2010-265.html). Ongeveer 10 punten belangrijk voor herstel: http://www.beteronderwijsnederland.nl/content/transfer-en-transitie

    Like

  2. Moet helaas Ambers ervaring onderschrijven. Ik heb een aantal keren geprobeerd bij het ministerie geld in een onderzoeksbudget te reserveren om docenten vrij te maken om mee te doen aan het onderzoek, maar dat ging niet of alleen na heel veel moeite. Terwijl het geen probleem is om voor 1000 euro een middag een zaaltje te huren in het kader van een ‘expertmeeting’–wat dat dan ook op mag leveren. Vond ik altijd erg opmerkelijk. Ervaring is van een paar jaar terug, misschien is het inmiddels beter (hoop ik toch).
    Binnen het lectoraat Normatieve Professionalisering (HU) werken we met een aantal docenten (hbo en vo) die (promotie-)onderzoek doen in hun eigen lespraktijk. Tot nu toe positieve ervaringen, maar we zijn pas een jaar bezig. Misschien dat er andere lectoraten zijn met meer ervaringen. Ik denk dat bij onderzoek in een lectoraat een belangrijke kans voor praktijknabij onderzoek ligt.

    Like

  3. Terecht wijst Dick erop dat het gewenst is, dat docenten en onderwijsonderzoekers samen aan onderzoek werken. Wanneer onderzoek start vanuit vragen die in de school leven en de school betrokken wordt bij het onderzoek en niet alleen “object” van onderzoek is, dan is de kans op resultaten waarmee in de praktijk iets gedaan wordt, groot. Een mooi pleidooi voor onderzoekende docenten hield Wilfried Admiraal in zijn inaugurele rede in Leiden (https://openaccess.leidenuniv.nl/handle/1887/21008).
    Het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) is nu bezig om de eerste “calls for proposals” te formuleren; naar verwachting verschijnen die in oktober. Voor praktijkgericht onderzoek zullen we de eis stellen, dat de indieners consortia zijn van scholen en onderzoeksinstellingen, zodat we zeker weten dat de vraagstelling door scholen wordt onderschreven en het onderzoek ook samen met hen wordt uitgevoerd.
    Nu zijn subsidies, zeker in deze tijden, beperkt. Het zou mooi zijn, als onderwijsonderzoekers ook via andere wegen de betrokkenheid van docenten in hun onderzoek vergroten. Gelukkig komen daar steeds meer voorbeelden van. Hartger geeft hierboven al een voorbeeld van; in Amsterdam werken scholen samen met de UvA en de VU in diverse projecten. In Arnhem is er een veelbelovend samenwerkingsprogramma tussen schoolbesturen en pabo’s: het Community Learning Centre.

    Like

    • Dank je wel, Jelle. Ik ben zo vrij op jullie plannen bij het NRO alvast een voorschot te nemen in een volgend bericht, waarin ik met een aantal onderzoekers en docenten wil nadenken over methoden van onderzoek, waarmee wetenschappers en docenten effectief kunnen samenwerken.

      Like

Geef een reactie of deel je eigen ervaringen. Graag met je eigen naam ondertekenen, geen pseudoniemen. Anonieme reacties worden verwijderd.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: