Ons Onderwijs2032. Neem je ruimte

imageZaterdagmiddag bood Paul Schnabel het rapport Ons Onderwijs2032 aan Staatssecretaris Dekker aan. Voor mij was dit een van de hoogtepunten in een lange reeks verheugende nieuwe ontwikkelingen in het Nederlandse onderwijs.

(Dit stuk verscheen eerder op de blog van de Onderwijscoöperatie.)

Een Vandaag interviewde Dekker ’s avonds over het rapport en gaf voor het nodige wederhoor Karin den Heijer van Beter Onderwjs Nederland uitgebreid gelegenheid om haar bezwaren te ventileren. Aanvankelijk ergerde ik mij groen en geel aan Karins betoog, dat ik al eens eerder van haar had gehoord. Het is jammer dat de redactie van Een Vandaag niet de moeite genomen had om zich wat meer in het onderwerp te verdiepen en volstond met wat ongenuanceerde opmerkingen als:

“Ik wil niet negatief zijn, maar het lijkt er wel op alsof het niet meer saai mag zijn, terwijl het opdoen van kennis is soms een beetje saai.” (Pieter Jan Hagens, Een Vandaag)

en uit zijn context getrokken beweringen als:

“Sander Dekker pleit voor meer gebruik van digitale vaardigheden, persoonsvorming en burgerschap.”

Maar eigenlijk geeft het precies enkele van de grote misverstanden aan rond #Onderwijs2032 en de vernieuwingen die op veel scholen aan de gang zijn.

misverstanden over #onderwijs2032

Eén misverstand is dat het rapport van Schnabel et al. een stelselwijziging noodzakelijk maakt, zoals de Volkskrant suggereert “Het Platform geeft de scholen in overweging het – rigide – systeem van jaarklassen, lesroosters en klassikaal onderwijs los te laten.” Daarvan is in het rapport overigens niets te vinden (Onderwijsadvies staat wel degelijk voor verstrekkende stelselwijziging).

De noodzaak van een stelselwijziging is heel betrekkelijk. Veel van wat in het rapport wordt voorgesteld is immers allang mogelijk. Scholen die het jaarklassensysteem, lesroosters en klassikale lessen hebben losgelaten en die vakoverstijgend werken zijn geen uitzondering meer. En hen wordt niets in de weg gelegd, mits ze goed kunnen uitleggen wat ze doen en waarom.

Scholen die dat (nog) niet doen, die zich laten leiden door de lesmethoden en die gebukt gaan onder toetsings- en examendruk, leven vaak in de veronderstelling dat het niet mag – van de wet, van het ministerie of van de inspectie. Die nemen niet de ruimte die er al is en die nu weer eens wordt bevestigd door ‘Ons Onderwijs2032’. De beperkingen die veel leraren en scholen voelen zijn in belangrijke mate zelfopgelegd. Gebrek aan vertrouwen in eigen mogelijkheden, onbekendheid met alternatieven, maar vooral wat Thijs Jansen in ‘Het Alternatief’ (naar La Boétie) “vrijwillige slavernij” noemt (zie ook hier).

De belangrijkste stelselwijziging – als je wilt – is het breed doorgedrongen besef dat vernieuwing van het onderwijs moet worden doorgevoerd door degenen die voor de klas staan en niet van boven of van buiten het onderwijs worden opgelegd. Minister Bussemaker, staatssecretaris Dekker en de Onderwijsinspectie, laten steeds weer horen dat wij onderwijsgevenden de ruimte moeten nemen die ons geboden wordt.

stelselwijziging?

Het Volkskrantstuk maakt niet helemaal duidelijk wat de veronderstelde stelselwijziging inhoudt. Vermoedelijk wordt bedoeld het advies aan scholen om meer vakoverstijgend te werken. Schnabel et al. pleiten voor het loslaten van de klassieke vakkenindeling en het onderwijs te ontwerpen vanuit de kennisgebieden Mens en Maatschappij, Natuur en Technologie en Taal en Cultuur (de drie bovenste bolletjes in het diagram hieronder). Een heel zinnig advies dat leraren en leerlingen in staat stelt de vragen (van oeroud tot actueel) te bestuderen die voor nu en de komende decennia relevant zijn. De Grote Vragen.

image

 

Ook dit is weer geen van bovenaf opgelegd en bindend advies. De Commissie Schnabel stelt zich heel bescheiden op. Scholen moeten zelf bepalen hoe ze, aan de hand van deze adviezen, hun onderwijs vormgeven:

Scholen kunnen uiteenlopende keuzes maken voor de inrichting van hun onderwijsaanbod. Bij de ene school past thematisch onderwijs, een andere kiest ervoor om vakken op elkaar af te stemmen en meer vanuit een klassieke vakkenstructuur te werken.

De uitzending van Een Vandaag legde, om mij niet helemaal duidelijke redenen, de nadruk op digitale vaardigheden, dat maar een klein deel uitmaakt van het advies Onderwijs2032. Wanneer mensen praten over modern onderwijs komen al snel de moderne media over tafel en gaat het over het gebruik van digitale middelen en programmeren. Dan is een nieuw vak als ‘Lifestyle informatica’ dat op het Hyperion Lyceum in Amsterdam wordt gegeven natuurlijk fascinerend. Maar een vak als ‘Grote Denkers’ dat op dezelfde school is ontwikkeld en de grote ruimte voor kunsten (dans, muziek, beeldend en drama) in het rooster van het Vathorst College in Amersfoort zijn toch minstens even fascinerend.

Een ander misverstand is dat het rapport zou pleiten voor minder basiskennis en parate kennis. Het tegendeel blijkt voor wie het rapport zorgvuldig leest:

Het Platform vindt het belangrijk dat leerlingen de basiskennis van de drie domeinen op een diepgaande manier krijgen aangeleerd en dat ze niet van alles een beetje leren, maar meer van minder.

en:

Dergelijke vraagstukken [met betrekking tot “complexe maatschappelijke problemen”, DvdW] kunnen niet zonder de bestaande vakdisciplines en vereisen daarom een stevige basiskennis en -kunde van zowel leraren als leerlingen.

Daarbij steekt het verlanglijstje van (wiskundedocente) Karin den Heijer wel erg armetierig af: “optellen, aftrekken, delen, vermenigvuldigen, rekenen met breuken, differentiëren, integreren, herleiden.” (Een Vandaag)

vaardig, waardig, aardig

Daar tegenover staat Paul Schnabels advies aan het onderwijs: jonge mensen niet alleen helpen vaardig te worden, maar ook waardig en aardig. Dit is een vertaling van de domeinen kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming (zie Gert Biesta: Het prachtige risico van onderwijs). Vaardig worden staat hier gelijk aan kwalificatie, het verwerven van kennis, vaardigheden en houdingen die jonge mensen kwalificeren om iets te doen. Waardig worden kan worden gezien als socialisatie, een waardig lid van de gemeenschap worden, deel worden van tradities en praktijken. Aardig worden is dan persoonsvorming – in de woorden van Schnabel: “de vorming van zelfstandige volwassenen die maatschappelijk verantwoord kunnen en willen handelen, zowel op de arbeidsmarkt als in de samenleving.”

aan de slag

De opdracht aan ons is nu deze ideeën in de praktijk te brengen. Een voorwaarde daarvoor is dat we serieus nadenken over de vraag naar het doel van ons onderwijs. Dat lijkt een open deur – en voor velen van ons is dat helaas ook zo: onderwijs is bedoeld om jonge mensen aan een diploma te helpen. Toch? Daarbij vergeten we dat we, of we dat nu willen of niet, altijd invloed hebben op de vorming van de jonge mensen die we laten delen in de rijkdom van onze vakkennis. We zijn naast lesboer(inn)en opvoeders en dat kunnen we maar beter zo goed mogelijk zijn. We zijn rolmodellen tegen wil en dank.

Biesta heeft overtuigend laten zien dat onderwijs naast kwalificatie onvermijdelijk bijdraagt aan de vorming van kinderen en jongeren. Wie dat ontkent en zijn of haar onderwijs beperkt tot wat in het leerboek staat, doet de leerlingen tekort. Ook als we besluiten dat we ons met onze school willen houden aan de klassieke vakkenstructuur ontkomen we niet aan de vraag hoe we de vorming van onze leerlingen tot zelfstandige volwassenen ter hand nemen.

Daarvoor heeft Paul Schnabel met zijn commissie en met inbreng van vele zijden een leidraad geschreven.

Aan de slag dus, jongens en meisjes. Neem je ruimte.

About Dick van der Wateren

Ik sta voor de klas op het Eerste Christelijk Lyceum in Haarlem en begeleid dagelijks talentvolle en begaafde leerlingen die meer uitdaging nodig hebben, of coach leerlingen die een probleem hebben waar we samen een oplossing voor vinden. Daarnaast ontwikkel ik digitaal lesmateriaal en video's voor Flip de Klas. Buiten het onderwijs heb ik een jarenlange ervaring als aardwetenschapper (o.a. in Antarctica en Afrika) en wetenschapsvoorlichter. Werken met jongeren is mijn passie. Voor mij zijn pubers zo'n beetje de leukste mensen. Ze hebben een enorme levenslust, zijn creatief, hebben originele ideeën - soms op het bizarre af - en kunnen zich nog alle kanten op ontwikkelen. Ik beschouw het als een voorrecht aan die ontwikkeling te kunnen bijdragen.

27 Reacties to “Ons Onderwijs2032. Neem je ruimte”

  1. Mooi stuk Dick. Ruimte nemen is zeker het devies, en ja, heel veel is al mogelijk, en er wordt al veel gedaan. Basiskennis op orde blijft het devies, maar niet als enige, zal ik maar zeggen.
    Toch heb ik wel 1 kanttekening. In een overleg tussen platform en lerarenopleidingen peilde men de mogelijkheid tot opleiden van docent m & m en n & t ipv docent maatschappijwetenschappen of docent biologie. Zou dat kunnen zorgen voor toch minder vakkennis? Of denk je dat een school bewust in het n & t team biologen, scheikundigen, natuurkundigen en wiskundigen kiest, al hebben ze allemaal het zelfde docentendiploma (maar met een andere vooropleiding)? En, gaan bv betastudenten wel een lerarenopleiding doen als ze daarmee geen docent van hun vak worden?
    (nee, zo staat het niet in het advies, maar dit waren wél de zaken waar het platform het met ons over wilde hebben….., dus ik zit er wel mee🙂

    Like

    • Hallo Amber
      Het lijkt me dat de universiteiten en hogescholen studenten in de eerste plaats moeten opleiden tot goede vakmensen, dwz goede biologen, sociologen, historici, mathematici etc. Maar als ze in het onderwijs willen werken zullen ze zich moeten bekwamen in vakoverstijgend denken en onderwijzen. Dat maakt het onderwijs voor jonge mensen interessant en relevant.

      Like

      • Dat is geen oplossing voor mijn probleem. Vakoverstijgend denken en onderwijzen is sowieso niet makkelijk (ervaren docenten hebben er ook echt moeite mee), en of het ‘te leren’ is, is maar de vraag. Maar goed, je mag van een docent inderdaad wel verwachten om samen te werken, over de grenzen van het vak te kijken etc. Maar dan zijn ze nog steeds biologiedocent. En aan dat laatste, daar leken ze aan te willen tornen. Je studeert bv biologie, maar doet de lerarenopleiding natuur en techniek. Ik weet niet of ik dat bevorderlijk vind.

        Like

      • Hallo Amber
        Ik doe zelf al meer dan 30 jaar geologisch onderzoek. Een van de leuke kanten daarvan is nu juist het vakoverstijgende aspect. De ene keer werk ik samen met meer biologisch georiënteerde collega’s, de andere keer met fysici. Een van mijn ex-studenten werkt nu met archeologen. Weer anderen combineren aardwetenschap met sociologie enz.
        Op de scholen waar ik heb gewerkt heb ik meermaals projecten georganiseerd met collega’s van andere vakgebieden, van biologen en wiskundigen tot historici en taalkundigen. Voor de leerlingen waren dat opwindende en interessante projecten.
        Dat is niet speciaal moeilijk. Het vergt vooral een brede interesse en een open mind. Wanneer de opleidingen aandacht gaan besteden aan multidisciplinaire projecten kunnen we een generatie leraren tegemoet zien die daar enthousiast mee aan de gang kan gaan.

        Like

      • Ha Dick,

        In je antwoord geef je precies aan wat ik bedoel. Je werkt samen met archeologen, chemici, biologen. Dat is leuk. Vind ik ook. Maar ik zie ook dat de biologen, scheikundigen en wiskundigen die ik nu onder mijn hoede heb zeggen: ik ben biologiedocent. Geen docent biologie. Zij vinden hun vakgebied belangrijk. Samenwerken doen ze heel graag en vakoverstijgende projecten ook. Ik vraag me gewoon af of ze ook de opleiding gedaan zouden hebben als ze er natuur en techniekdocent mee geworden zouden zijn.

        Overigens vind ik je opmerking “als opleidingen aandacht zouden besteden aan…. die hier mee aan de slag gaan” niet fair richting werk dat lero’s doen.

        Like

      • Zo was mijn opmerking niet bedoeld. Ik bedoel dat we lerarenopleidingen interessanter kunnen maken door over de grenzen van het vak te kijken. Je kunt jezelf als bioloog beschouwen, maar je tegelijkertijd realiseren dat je wetenschap zich nu juist ontwikkelt aan de grenzen.

        Like

    • De ULO’s bepalen zelf welke zij-instromers ze binnenlaten. De vakinhoudelijke borging is zo vrijwel losgelaten. Los daarvan, waarom niet het vak leren in het WO en het vak van leraar in het HBO?

      Like

  2. Erger je lekker groen en geel aan een lerares die voor vakinhoud opkomt, maar leg dan even uit waarom. Life style informatics en grote denkers, op het VO, Ilja brengt het mooi tussen het getwitter over celebrities door, maar mogen we terug met de beide benen op de grond
    ?

    Like

    • Goed punt. Ik dacht dat dat duidelijk was.
      Ik ben erg voor beide benen op de grond, maar dat betekent dat we in het onderwijs naast optellen, aftrekken, … , integreren, herleiden ook aandacht moeten hebben voor het vormingsaspect. Er is meer dan alleen rekenen en wiskunde. En als scholen geen lifestyle informatica en grote denkers willen geven staat hen dat volkomen vrij.
      Ik wil ook niets afdoen aan het vak wiskunde, maar je kunt niet ieder kind verplichten wiskunde te doen. Rekenen ja, een basisvaardigheid die we allemaal moeten beheersen. Dat staat ook in het advies. Maar differentiëren, integreren en alle andere mooie dingen die wiskunde ons kunnen bieden moeten we niet opdringen aan jongeren die daar helemaal geen affiniteit mee hebben.

      Like

  3. Rekenen is afgeschaft dankzij de kwakzalvers die wat rekenen en wiskunde betreft nu eerst viool spelen bij al deze dromerij: http://www.didactiefonline.nl/47-uncategorised/12649-reken-en-wiskundeonderwijs-voor-2032

    Like

    • Wiskunde C is door het kwakzalverscircuit bedacht om iedereen te dwingen te doen alsof ze wat wiskunde leren. Natuurlijk moet wiskunde niet verplicht zijn. Maar life style informatics heeft op school noch universiteit wat te zoeken. En praten over grote denkers, wat voor opleiding heb je daarvoor nodig? Gebakken lucht doet het goed.

      Like

  4. Wat een buitengewoon minne blog is dit eigenlijk.

    Like

  5. Hi Dick van der Wateren: dit is oud nieuws – Lees de brief van Sander Dekker (van 23/1) : voor al t nieuwe onderwijs komen er vastliggende DOELEN: kerndoelen/referentiekaders/eindtermen –er komt een club die dat maakt : Het ONTWERPTEAM — ook voor de VERDIEPING & VERBREDING wil Dekker (niet vrijblijvende) voorschriften — de staats overweegt of voor schooltoetsen PROFESSIONELE TOETSMAKERS ingeschakeld moeten – wil de persoonsvorming beoordelen & registreren – de inspectie krijgt een STIMULERENDE ROL tav vernieuwing & gaat zich dus bemoeien, zodra het ONTWERPTEAM eind 2016 Schnabels plan in (meetbare) onderwijsdoelen heeft gegoten op basis waarvan nieuw lesmateriaal & nieuwe interdisciplinaire toetsen & examens gemaakt kunnen worden — Leerlabs, netwerken van scholen en een LERARENRAAD dienen voor de vertegenwoordiging van t veld te zorgen bij het vervolg van t vernieuwingstraject — in 2017 volgt de INVOERING – de vrijheid die de Volkskrant hierin leest, ontgaat mij volledig. Wilma Cornelisse

    Like

  6. Chris,
    Zou je met je eigen naam willen ondertekenen? We accepteren geen anonieme reacties

    Like

  7. Dit is op X, Y of Einstein? herblogden reageerde:

    Een mooie analyse van Dick, maar ook de reacties onder de tekst zijn zeer interessant!

    Like

  8. Ik moet eerlijk bekennen @Dick dat ik ook niet helemaal begrijp waarom je je groen en geel zou ergeren aan bedenkingen over opmerkingen die Sander Dekker echt maakt. Zo vreemd is het niet om nu al vast te stellen dat we niet weten wat in 2032 echt belangrijk is. Wel is het aannemelijk dat er dan gewoon nog onderwezen wordt en ik neem aan in de tussenliggende tijd ook niet stoppen met onderwijs dat prima bleek voor wat het waard was, maar altijd voer voor maatschappelijke discussie is. Want dat is feitelijk waar het om draait. De discussies over onderwijs veranderen zelden wezenlijk, het onderwijs zelf evolueert rustig door.
    Maar dat terzijde.
    Ik ben wel benieuwd waarom we zouden aannemen dat het systeem en de onderwijsorganisatie zou veranderen. Als iets heel weinig ten goede is veranderd de afgelopen decennia is het wel het systeem, de controle en de besturing.
    Wanneer kunnen docenten vaststellen dat de ruimte die ze moeten innemen er ook is?

    Like

    • Beste Patrick
      Ik erger me aan het steeds weerkerende bezwaar dat meer aandacht voor vorming ten koste zou gaan van basiskennis en -vaardigheden. Integendeel, het rapport Schnabel stelt duidelijk dat een goede reken- en taalvaardigheid voor iedereen noodzakelijk is. De vormende aspecten van het onderwijs stellen ons in staat de vakinhoud meer betekenis en relevantie te geven voor onze leerlingen. Bovendien is een grondige basiskennis voorwaarde voor autonoom denken. Daarover is het rapport glashelder.
      Een paar van de dingen die Karin noemt, zoals differentiëren en integreren – hoe nuttig en zinvol ook – horen wat mij betreft niet tot het basispakket van alle leerlingen, net zomin als Grieks. En het onderwijs reduceren tot alleen de inhoud van de huidige schoolvakken zou tegelijktertijd een verarming zijn en een ontkenning van de vormende en opvoedende taak die wij onderwijsgevenden hebben.
      Schnabels advies “niet van alles een beetje, maar meer van minder” spreekt mij bijzonder aan. Door de examenprogramma’s te overladen met onderwerpen, zoals bij sommige vakken gebeurt, blijven we aan de oppervlakte en wijden we onze leerlingen niet in de essentie van die vakgebieden in.

      Like

      • Dank Dick,
        Maar terug naar de ruimte. Waaruit zouden we kunnen afleiden dat die ruimte ook gegeven gaat worden? Ik denk aan Biesta, maar vooral ook aan flipping the system (Kneyber/Evers) als je echt duurzaam wilt innoveren en daar zie ik weinig van terug in alle aanbevelingen. Terwijl het toch over een verre toekomst gaat. Waarom in een suboptimaal blijven zitten en plannen en opties daarvoor niet benoemen als er meer mogelijk is?

        Like

      • Een voorbeeld van de ruimte die we kunnen nemen.
        Ik heb van het Leraren Ontwikkelfonds geld gekregen om een nieuw systeem van zelfevaluatie te ontwikkelen, waarbij de Inspectie als een gelijkwaardige partner met scholen optreedt. https://onderzoekonderwijs.net/2015/07/09/een-alternatief-voor-de-onderwijsinspectie/
        Daarop kun je op twee manieren reageren. Je zou heel wantrouwig kunnen zijn en denken dat er iets achter zit dat de Inspectie wat meer afstand wil nemen en aan deze pilot meedoet. Je zou gelijk kunnen hebben. Enige gezonde scepsis kan nooit kwaad.
        Ik kies voor een andere, misschien naïeve, benadering. Ik wil graag in samenwerking met de Inspectie en het Ministerie kijken hoe wij leraren en scholen zelf ons onderwijs kunnen vormgeven en permanent onze vorderingen evalueren. Ik geloof oprecht dat de Inspectie net zo benieuwd is hoe dit zich ontwikkelt als de scholen die aan de pilot meedoen. Ik geloof oprecht dat alle betrokkenen bij het onderwijs, van hoog tot laag, van elkaar kunnen leren.
        Zo geloof ik net zo oprecht dat wij in staat gesteld worden om ons eigen curriculum te ontwikkelen, langs de lijnen die het rapport Schnabel heeft uitgezet. Het gaat er niet om hoeveel ruimte we krijgen, maar hoeveel ruimte we nemen.
        Met andere woorden, willen we blijven afwachten en genoegen nemen met een toestand van ‘vrijwillige slavernij’, of nemen we de ruimte die we (allang) hebben?

        Like

      • De ruimte die we allang hebben, heeft dus weinig te maken met onderwijs2032. Maar die bevoegdheden zijn echt beperkt en “even” een onderzoek doen is niet voor iedere docent weggelegd. Nee ik zit veeleer te denken aan mogelijkheden om helder te maken dat de kans dat we doorgaan met wat we al deden, na onderwijs2032 alleen maar groter is geworden. En niet de speculatie op inhoud, curriculum en stand van zaken in de toekomst, maar het nauwelijks innoveren van onderwijsorganisaties met een hoge burnout, hoge werkdruk, weinig echte autonomie, onderwaardering van competentie, zwak belegde medezeggenschap en weinig tegenkracht, acht ik een punt dat verbetering verdient.
        Dat we het in 2016 nog steeds moeten hebben over een curriculum waarin leraren een rol mogen en kunnen spelen dat is tragisch. Dus laten we dat vooral meteen doen en al het achterstallige inhalen. Maar we moeten niet weglopen voor de oorzaak van al dat opgelegde en de cultuur die daaruit is ontstaan in veel onderwijsinstellingen.

        Like

Trackbacks/Pingbacks

  1. Ons Onderwijs2032. Neem je ruimte | Master Onde... - 25 januari 2016

    […] Zaterdagmiddag bood Paul Schnabel het rapport Ons Onderwijs2032 aan Staatssecretaris Dekker aan. Voor mij was dit een van de hoogtepunten in een lange reeks verheugende nieuwe ontwikkelingen in het Nederlandse onderwijs. (Dit stuk verscheen eerder op de blog van de Onderwijscoöperatie.)  […]

    Like

  2. Ons Onderwijs2032. Neem je ruimte | Manuela Bazen-Steenkamp - 25 januari 2016

    […] Sourced through Scoop.it from: onderzoekonderwijs.net […]

    Like

Geef een reactie of deel je eigen ervaringen. Graag met je eigen naam ondertekenen, geen pseudoniemen. Anonieme reacties worden verwijderd.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: