Pas Op de Plaats (POP) Innovatie

Deze blog, oorspronkelijk geschreven als column in DaltonVisie, beschrijft een van mijn grootste problemen met ‘onderwijsinnovatie’, namelijk het idee dat wij altijd iets nieuws moeten bedenken of ontwikken (e.g., een leeromgeving, een programma, een visie,…). Het is alsof men écht denkt dat stilstaan achteruitgang is, terwijl alleen als je stil staat bij iets kan daarover reflecteren, daar van leren, en uiteindelijk iets goed doorgronden (metacognitie dus).

Wat volgt is een pleidooi voor wat ik al jaren Pas Op de Plaats Innovatie (POP-innovatie) noem oftewel het stilstaan bij wat reeds ontwikkeld is om goed te kijken / onderzoeken hoe de mogelijkheden daarvan optimaal kan benutten.

Wij in het onderwijs lijken bevangen te zijn door een volkswijsheid (mijns inziens ooit verzonnen door een slimme reclameschrijver), namelijk dat stilstaan achteruitgang is. Het geloof hierin wordt gevoed door de overheid die steeds aankomt met nieuwe innovatie-initiatieven (denk aan het Studiehuis of Onderwijs2032), het management dat beslist voor ‘all the wrong reasons’ iPads, een elektronische leeromgeving, studievolgsysteem of digitale leerprogramma’s aan te schaffen, subsidieverstrekkers die steeds nieuwe zwaartepunten en innovatiegebieden definiëren waarbinnen geïnnoveerd ‘moet’ worden om aan geld te komen, enzovoorts.

Wat mij het meest verbaast hierin is dat zij dit doen terwijl wij over zo veel gereedschappen beschikken die wij suboptimaal of zelfs niet benutten of waarvan wij zelfs niet eens realiseren dat er iets te benutten valt. Ik geef een voorbeeld van een groep gereedschappen die wij allemaal tot onze beschikking hebben maar die wij – naar ik inschat – niet (optimaal) gebruiken. Let wel, het is maar een voorbeeld.

Wij (en ook onze studenten) beschikken namelijk over veel computerprogramma’s die wij gebruiken om ons werk beter of sneller te doen; om ons productiever te maken. Zulke gereedschappen heten productiviteitsgereedschappen. Diezelfde programma’s kunnen ook anders gebruikt worden, namelijk als mindtools om ons te helpen beter te denken en beter te leren.

Een spreadsheetprogramma vergemakkelijkt het bijhouden van de administratie, maar kan ook gebruikt worden om lerenden te helpen leren relaties tussen variabelen te bedenken, beschrijven en organiseren, evenals formules te bedenken die deze relaties aangeven; als mindtool dus, voor het leren kritisch te denken over variabelen en relaties.

Zoekmachines maken het mogelijk snel aan informatie te komen maar kunnen ook gebruikt worden als mindtool om studenten te leren complexe zoekstrategieën te ontwikkelen met de daarmee gepaarde denkpatronen die nodig zijn om aan informatie te komen (goed een vraag stellen, juiste Booleans kiezen, juiste zoektermen formuleren), verkregen informatie te evalueren (bepalen wat betrouwbaar is en wat niet, bepalen wat bruikbaar is en wat niet), en te reflecteren over wat er verkregen is om na te gaan of aan de eigen informatiebehoefte voldaan is. Met andere woorden information problem solving vaardigheden te ontwikkelen

Tot slot, tekstverwerkers vereenvoudigen het bewerken van teksten, maar kunnen ook gebruikt worden als mindtool om te leren goed te schrijven. Dankzij, bijvoorbeeld, de ‘overzicht’ functie (gewetensvraag: Hoeveel van jullie kennen deze functie en van die mensen hoeveel gebruiken hem?) kunnen zelfs beginnende schrijvers op de basisschool leren hun gedachten goed te ordenen (door de koppenstructuur), de hoofdzaken van de bijzaken te onderscheiden (door de subkoppen), en teksten eenvoudig te herschikken (door te verplaatsen).

De computers zijn er op school en thuis en de programma’s zijn al geïnstalleerd op die machines. Het enige dat wij missen is een goed doordachte didactiek om efficiënt en effectief gebruik te maken van dergelijke mindtools.

Wat mij betreft geldt dit voor veel van ‘onderwijsinnovaties’. De wens om leerlingen te helpen meer zelfstandig en verantwoordelijk te leren (kenmerken van het Daltononderwijs) leidde tot het overboord gooien van de bovenbouw van het VO en het invoeren van het studiehuis. Ditzelfde geldt voor het ‘nieuwe leren’ waar ineens kennis overbodig was en iedereen samen kennis moest ‘construeren;. En vandaag de daag zie ik dit weer gebeuren met de huidige hype over 21e-eeuwse vaardigheden.

Het lijkt mij hoog tijd om een pas-op-de-plaats-innovatiesubsidie in te stellen om mensen in het onderwijs te helpen effectief, efficiënt en bevredigend gebruik te maken van wat wij al hebben in plaats van de zoveelste subsidieronde uit te schrijven om iets nieuws te bedenken of te maken. En verder het lijkt mij ook hoog tijd dat wij onszelf een pas-op-de-plaats-innovatiemetaliteit aannemen / aanleren om beter te kijken naar wat wij hebben en die dingen goed te leren gebruiken in plaats van steeds iets ‘shiny and new’ te willen aanschaffen.

Goed stilstaan (bij wat wij al hebben) is ook vooruitgang.

Vergeet niet om mij op Twitter te volgen: P_A_Kirschner

Over Paul Kirschner

Paul A. Kirschner is Universiteishoogleraar aan de Open Universiteit. Daarvoor was hij hoogleraar Onderwijspsychologie en directeur van het Fostering Effective, Efficient and Enjoyable Learning environments (FEEEL) programma aan het Welten-instituut (OU).. Hij is ook Visiting Professor Onderwijs met een leerstoel in Leren en Interactie in de Lerarenopleiding aan Oulu University (Finland). Hij is een internationaal erkende expert op zijn gebied en heeft zitting gehad in de Onderwijsraad in de periode 2000-2004 en is tegenwoordig lid van de Wetenschappelijk Technische Raad van SURF. Hij was President van de International Society for the Learning Sciences (ISLS) in de periode 2010-2011 en is tevens Fellow van de American Educational Research Association (en de eerste Europeaan die deze eer ontving). Hij is redacteur bij de hoog aangeschreven wetenschappelijke tijdschriften Journal of Computer Assisted Learning en Computers in Human Behavior, en hij is auteur van Ten steps to complex learning (Routledge/Erlbaum). Hij schrift ook regelmatig voor Didactief (de kolom KirschnerKiest over wat docenten kunnen met wetenschappelijke resultaten) en voor Van 12-18. In maart verscheen zijn nieuwe boek Urban Myths about Learning and Education. Hij wordt gezien als expert op veel gebieden en vooral computerondersteund samenwerkend leren (CSCL), het ontwerpen van innovatieve, elektronische leeromgevingen, mediagebruik in het onderwijs en het verwerven van complex cognitieve vaardigheden.

9 Reacties naar “Pas Op de Plaats (POP) Innovatie”

  1. Ja Paul Kirschner, daar heb je wel een punt. Waar ik aan toe zou willen voegen dat de taal het meest van alle leermiddelen toe is aan een pas-op-de-plaats-veredeling. Door bijvoorbeeld meer en meervoudige betekenis te geven aan de woorden die we voor de klas gebruiken. In poëzie bijvoorbeeld, bij de schoonheid van een frase stilstaan. Of dat we namen inoefenen van planten, dieren en dingen, ik noem maar wat. We kunnen veel meer doen met woorden dan we doen. De taal wordt sleets, we worden te gemakzuchtig met de taal. Nog even en de programmeertaal gaat het overnemen vanwege de betekenissenarmoe van de spreektaal. Ik overdrijf, maar wou toch even op je inhaken.

    Like

  2. Subsidies binnenhalen onder het mom van innovatie, behoort ook nog tot de mogelijkheden. Zelf ben ik de zelfde onderwijswijn van 10 jaar terug uit het begin van het nieuwe leren, inmiddels in oneindig veel nieuwe verpakkingen tegengekomen. Nu is het niet verkeerd om goede wijn opnieuw te labelen en te verpakken maar bij zuur bocht van dubieuze kwaliteit is dat een slecht idee. Toch ontstaat die mogelijkheid om steeds opnieuw om geschonken te worden vanwege die nieuwe verpakkingen. Persoonlijk kijk ik uit, naar het moment dat die beroerde wijn door de gootsteen gespoeld kan worden. Onderwijsvernieuwing kan dus best heel goed zijn, zelfs noodzakelijk.
    Dat zie je bijvoorbeeld ook gebeuren bij de invoering van de nieuwe examencommissie in het mbo, die doorbreken vastgeroeste patronen, wat heel verfrissend is.

    Like

  3. Grappig dat ik dit vandaag lees. Ik dacht net namelijk precies hetzelfde. Waarom steeds achter hypes aanrennen en deze halfslachtig implementeren, in plaats van kijken wat er al is, wat daar goed aan is en werkt en wat er beter kan?

    Like

  4. Er moet altijd van alles in het onderwijs. De afgelopen 25 jaar heb ik van alles zien komen en gaan, maar echt beter is het er niet op geworden. Veel slechter trouwens ook niet. De vraag is wat dan eigenlijk het nut is van al die leuke ideetjes, onderwijsvernieuwingen en dat inspelen op die onafwendbare maatschappelijke ontwikkelingen.

    Het beste criterium om daar naar te kijken is de vraag ‘wie gaat dat betalen?’ en als niemand daar voor gaat betalen de vraag ‘wie gaat dat dan doen?’. Het antwoord is meestal dat de kaboutertjes dat dan gaan doen. Dat is mooi toch? Je moet toch ergens in geloven…:-)

    Like

  5. Geheel mee eens. Inderdaad laten we een pas-op-de plaats maken en dat wat we weten (dat is zeer veel!) tegen het licht houden onze waardegeladen opvattingen over de onderwijspraktijk. Kortom, laten we weer pedagogisch gaan denken en handelen.

    Like

  6. Zeer eens. En een heel belangrijke motor voor verbetering die over het hoofd gezien wordt, zit dagelijks in de klas: de leerling. Niet alleen als bron, maar ook als ‘instrument’ (als je dat zo wilt zien). Zie bv werkvormen die Stichting Leerkracht aanreikt
    https://stichting-leerkracht.nl/leerlingarena-stem-van-de-leerling/

    Like

  7. Ik bespeur hier zowaar brede consensus. Daar word ik dan wel weer blij van. 🙂
    Verder eens over de vervelende manische hang naar innovatie om de innovatie en exogene drang tot veranderen. Ik weet niet hoe serieus de pas-op-de-plaats-innovatiesubsidie is bedoeld Paul, maar ik zou serieus wel willen zien of “stilstand is achteruitgang” als hypothese (voorgoed?) verworpen kan worden.

    Like

Geef een reactie of deel je eigen ervaringen. Graag met je volledige naam en achternaam ondertekenen, geen pseudoniemen. Anonieme reacties worden verwijderd.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: