Deze blog is in verkorte vorm en zonder afbeelding in het aprilnummer van Didactief gepubliceerd.

Het goed combineren van woord en beeld is goed voor het leren. Dit is gebaseerd op de zogeheten ‘dual coding’ theorie (dubbele coderingstheorie; Paivio, 1971).

Deze theorie gaat over hoe en hoe vaak we verschillende aanbiedingsvormen van lesmaterialen (verbaal en visueel) in ons hoofd verwerken. Neem, bijvoorbeeld, het onderzoek van Céleste Meijs en collega’s (2016) over hoe je kinderen op de basisschool het beste woorden kunt aanleren: via plaatjes, gesproken tekst of geschreven tekst. Zij vonden dat kinderen die plaatjes kregen, de woorden beter onthielden en herkenden dan kinderen die geschreven of gesproken woorden kregen. Dit effect zagen ze bij kinderen vanaf 7 jaar en het werd sterker naarmate kinderen ouder werden.

Hoe zit dat? Bij geschreven en gesproken woorden is in het brein slechts sprake van één keer coderen, maar bij plaatjes van woorden gebeurt dit twee keer, eerst visueel en daarna verbaal. Beelden laten dubbele en dus sterkere sporen na. Zie deze video en/of de afbeelding hieronder om het wat beter te begrijpen.

Maar deze dual coding theorie gaat verder. Als je namelijk dezelfde informatie op twee manieren goed aanbiedt, maak je gebruik van een vergroot werkgeheugen (met zowel een visuele als een auditieve werkruimte). Dat staat bekend als het werkgeheugenmodel van Baddeley en Hitch.

(Albert Kok – https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3226319)

Daarnaast versterk je het informatiespoor in het langetermijngeheugen (twee met elkaar verbonden sporen zijn sterker dan één afzonderlijk spoor) én geef je lerenden twee manieren om de informatie straks te herinneren of herkennen. Om dit effect te bereiken moet je de twee verschillende geheugenruimtes daadwerkelijk aanspreken. Door een plaatje te combineren met het bijbehorende woord (geschreven, maar dus nog liever gesproken) maak je goed gebruik van beide ruimtes, omdat je twee verwerkingsprocessen aanspreekt: een verbaal/semantisch proces (ontcijferen van het gesproken/geschreven woord) en een iconisch proces (ontcijferen van het beeld). Ons werkgeheugen heeft twee ‘compartimenten’ – een voor ieder proces – die deels opgeteld kunnen worden met als resultaat: meer verwerkingsruimte!

Dat blijkt bijvoorbeeld uit het onderzoek van Simone Herrlinger en collega’s (2016). Zij keken of het toevoegen van beelden aan schriftelijk lesmateriaal voor biologie voor kinderen in de leeftijdsgroep 9-11 (groep 6) het leren ondersteunde en of de aanbiedingsvorm (modaliteit) van de tekst, geschreven of gesproken, een rol speelde. Het toevoegen van beelden bleek een positief effect te hebben, maar vooral bij gesproken tekst. Verder bleek het effect groter naarmate de kinderen jonger waren, omdat het zelf lezen van een tekst gecombineerd met het ‘lezen’ van beelden hun cognitieve capaciteiten te boven ging, waardoor geen effectief leren plaats kon vinden. Dit heet het modaliteitseffect.

Paul Ginns (2004) deed al eerder een metastudie hiernaar en vond dat bij een breed scala van leermaterialen, leeftijden en soorten uitkomsten leerlingen ontegenzeggelijk beter leerden van de combinatie beelden met gesproken tekst dan die van materialen met beelden en geschreven tekst.

Maar ik benadrukte hiervoor niet voor niets het woordje ‘goed’. Slecht gebruik vind je wanneer iemand een tekst voorleest die als tekst ook al geschreven staat; denk aan mensen die hun slides voorlezen. Hier moet de toehoorder (op school de leerling) op twee verschillende manieren één en hetzelfde semantische proces van decoderen tegelijkertijd uitvoeren Dit leidt tot overbelasting van het werkgeheugen en bewezen slechter leren (in vaktaal heet dit het redundantie-effect).

Tot slot, enkele aanbevelingen (met dank aan Learning Scientists Megan Smith & Yana Weinstein):

  1. Neem de tijd bij de presentatie van woord en beeld en deel deze op in kleine deeltjes (chunks).
  2. Als je, bijvoorbeeld, bij een diagram uitleg geeft, doe dat dan bij voorkeur mondeling en niet via teksten in of bij het beeld.
  3. Bied beeld en tekst tegelijkertijd aan zodat de leerling het ene niet hoeft te onthouden bij het verwerken van het andere.
  4. Voorkom redundantie door bijvoorbeeld geen geschreven teksten en gesproken weergaven daarvan tegelijkertijd te geven.
  5. Gebruik alleen nuttige informatie. Beelden en geluiden ‘voor de leuk’ leiden af en verhogen de cognitieve belasting.

Speel je ook mee met de leerverdubbelaar?

Ginns, P. (2005). Meta-analysis of the modality effect. Learning and Instruction, 15, 313–331.

Herrlinger, S., Höffler, T. N., Opferman, M., & Leutner, D. (2016). When do pictures help learning from expository text? Multimedia and modality effects in primary schools. Research in Science Education, online.

Meijs, C., Hurks, P., Wassenberg, R., Feron, F. J. M., & Jolles, J. (2016). Inter-individual differences in how presentation modality affects verbal learning performance in children aged 5 to 16. Child Neuropsychology, 22, 818-836.

Paivio, A. (1971). Imagery and verbal processes. New York: Holt, Rinehart and Winston.

Herblog naar hartelust!

Volg mij op Twitter @P_A_Kirschner

Join the conversation! 8 Comments

  1. Dit is op X, Y of Einstein? herblogd.

    Reply
  2. […] Een promotie van het gebruik van beelden ter ondersteuning van je verbale uitleg. Source: De leerverdubbelaar […]

    Reply
  3. Een derde route om de betekenis van woorden te leren loopt via motorische ervaringen, zie bijvoorbeeld Hald et al (2016), Learning and Instruction voor een overzicht.

    Reply
  4. […] De leerlingen bestuderen uit het leerboek achtergrondinformatie bij het practicum, een animatie met stap-voor-stap uitleg en een instructievideo die de praktische vaardigheden vertoont. Uit de wetenschappelijke literatuur is bekend dat het combineren van woord en beeld goed is voor het leren (dual coding). […]

    Reply
  5. […] kunnen blogs en artikelen behulpzaam zijn voor het uitleggen van specifieke aspecten van CLT zoals dubbele codering of chunking (letterlijk klontering; het samensmelten van een verzameling individuele elementen in […]

    Reply
  6. […] kunnen blogs en artikelen behulpzaam zijn voor het uitleggen van specifieke aspecten van CLT zoals dubbele codering of chunking (letterlijk klontering; het samensmelten van een verzameling individuele elementen in […]

    Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

About Paul Kirschner

Nederlands: Prof. dr. Paul A. Kirschner, dr.h.c. is Universiteishoogleraar en hoogleraar Onderwijspsychologie aan de Open Universiteit. Hij is ook Visiting Professor Onderwijs met een leerstoel in Leren en Interactie in de Lerarenopleiding aan Oulu University (Finland) waar hij ook een Eredoctoraat heeft (doctor honoris causa). Hij is een internationaal erkende expert op zijn gebied en heeft zitting gehad in de Onderwijsraad in de periode 2000-2004 en is lid van de Wetenschappelijk Technische Raad van SURF. Hij is Fellow of the American Educational Research Association (AERA; NB de eerste Europeaan aan wie deze eer werd toegekend), de International Society of the Learning Sciences (ISLS) en van de Netherlands Institute for Advanced Study in the Humanities and Social Science of the Royal Dutch Academy of Sciences (NIAS-KNAW). Hij was President van de International Society for the Learning Sciences (ISLS) in de periode 2010-2011. Hij is Hoofdredacteur van de Journal of Computer Assisted Learning en Commissioning Editor van Computers in Human Behavior, en hij is auteur van Ten steps to complex learning (Routledge/Erlbaum). Hij schrift ook regelmatig voor Didactief (de kolom KirschnerKiest over wat docenten kunnen met wetenschappelijke resultaten). Hij is ook medeauteur van het boek Jongens zijn slimmer dan meisjes XL (EN: Urban Myths about Learning and Education). Hij wordt gezien als expert op veel gebieden en vooral computerondersteund samenwerkend leren (CSCL), het ontwerpen van innovatieve, elektronische leeromgevingen, mediagebruik in het onderwijs en het verwerven van complex cognitieve vaardigheden. English: Paul A. Kirschner (1951) is Distinguished University Professor and professor of Educational Psychology at the Open University of the Netherlands as well as Visiting Professor of Education with a special emphasis on Learning and Interaction in Teacher Education at the University of Oulu, Finland where he was also honoured with an Honorary Doctorate (doctor honoris causa). He was previously professor of Educational Psychology and Programme Director of the Fostering Effective, Efficient and Enjoyable Learning environments (FEEEL) programme at the Welten Institute, Research Centre for Learning, Teaching and Technology at the Open University of the Netherlands. He is an internationally recognised expert in the fields of educational psychology and instructional design. He is Research Fellow of the American Educational Research Association and the Netherlands Institute for Advanced Study in the Humanities and Social Science. He was President of the International Society for the Learning Sciences (ISLS) in 2010-2011, member of both the ISLS CSCL Board and the Executive Committee of the Society and he is an AERA Research Fellow (the first European to receive this honour). He is currently a member of the Scientific Technical Council of the Foundation for University Computing Facilities (SURF WTR) in the Netherlands and was a member of the Dutch Educational Council and, as such, was advisor to the Minister of Education (2000-2004). He is chief editor of the Journal of Computer Assisted Learning, commissioning editor of Computers in Human Behavior, and has published two very successful books: Ten Steps to Complex Learning (now in its third revised edition and translated/published in Korea and China) and Urban Legends about Learning and Education (also in Dutch, Swedish, and Chinese). He also co-edited two other books (Visualizing Argumentation and What we know about CSCL). His areas of expertise include interaction in learning, collaboration for learning (computer supported collaborative learning), and regulation of learning.

Category

evidence-based, onderwijs, onderzoek

Tags

, , , ,