Standaardtesten in het onderwijs. Moet dat nou?

“Ik heb al tien citotoetsen gehad,” zegt Senna. Hij verdiept zich weer in zijn kipnuggets. Voor hem is het niets bijzonders.
We zijn met de familie uit eten in het restaurantje bij ons in de haven en het gesprek gaat over school. Het duurt even voor het bij mij aankomt. Mijn kleinzoon van zes heeft al ruim tien citotoetsen achter de rug.
In. Groep. 3!

Zijn broer Jesse van negen is de tel kwijt van alle citotoetsen die hij al achter de rug heeft. Elk jaar wel een paar. Je zou toch zeggen dat de juffen en meesters zo langzamerhand wel weten wat voor vlees ze in de kuip hebben. Maar nee, gooi er maar weer een toets tegenaan. Waarschijnlijk moeten ze wel, of ze willen of niet. Alle scholen doen het dus wij ook maar.
Mijn zoon vertelt over een jongetje van Jesse zijn leeftijd dat uit de citotoetsen als zwakbegaafd was gekomen. Niemand had tot dan toe iets bijzonders aan hem gemerkt, ook de leerkracht niet. Toch was het advies speciaal onderwijs en dan nog was de vraag of het wat zou worden. Gelukkig is zijn juf een nuchtere, ervaren docent. Haar advies aan de ouders was de testresultaten te negeren. “Er is niets mis met jullie Martijn. Hij scoorde wat laag op zijn cito. Maar daarom is hij nog niet zwakbegaafd.

Wat is hier aan de hand? Vanwaar die onweerstaanbare drang van onderwijsbestuurders, maar ook veel schoolleidingen, om kinderen steeds maar weer bloot te stellen aan standaardtesten zoals de citotoets? Ouders denken misschien dat dat wel ergens goed voor zal zijn. Meten is weten, immers? Maar wat meten die toetsen eigenlijk?

Wat toetsen de toetsen?

Ook op de middelbare school gooien we de kinderen dood met citotoetsen, rekentoetsen en taaltoetsen. Waarvoor? Een argument dat je wel hoort is dat we daarmee naar buiten duidelijkheid en transparantie scheppen. Bijvoorbeeld naar de ouders. Op de resultaten van die toetsen kunnen we worden afgerekend. Met andere woorden, de kwaliteit van ons onderwijs kunnen we meten met de resultaten van standaardtests? Dat zou natuurlijk mooi zijn, maar met alle respect, ik geloof daar niets van.

Alles wat die toetsen meten is wat een kind op een bepaald moment weet en kan en dan nog maar op een heel beperkt gebied. Ze testen reken- en taalvaardigheid en kennis op een paar terreinen. Allemaal heel belangrijk, tot uw dienst, maar ze testen niet de creativiteit, muzikaliteit, motorische begaafdheid, vaardigheid in het oplossen van problemen, sociale vaardigheden, reflectievermogen en ga nog maar even door. Toch ook allemaal belangrijke vaardigheden waarmee je het leven succesvol aan kunt.

Nog erger is dat die testen alleen maar laten zien wat je tot dan toe hebt geleerd – in het beste geval, want kinderen kunnen door faalangst of een stoornis laag scoren. Ze laten niet zien – en kunnen dat ook niet laten zien – welke mogelijkheden een kind heeft, wat zijn of haar talenten zijn, sterke en zwakke kanten. Dat zijn toch de dingen die je als ouder en als docent graag van een kind zou willen weten. Die toetsen kijken alleen maar achteruit, niet vooruit. Strikt genomen test je met die toetsen niet meer dan het vermogen van een kind om zo’n toets te maken, meerkeuzevragen in te vullen, stressbestendigeid.

De toetsresultaten geven ook geen aanwijzingen of een kind onderpresteert of niet. Ik zeg het er maar bij, omdat hierover een wijdverbreid misverstand bestaat. Als er iets duidelijk is in de omvangrijke literatuur over (hoog)begaafdheid, is dat je geen uitspraken kunt doen over onderpresteren van een leerling wanneer je geen idee hebt van zijn mogelijkheden in de eerste plaats. Het lijkt een waarheid als een koe, maar scholen schrikken nog wel eens terug voor de consequenties. Het betekent dat je leerlingen moet testen op intelligentiestructuur, motivatie en prestatie en dat kost geld en is een hoop gedoe. Bijkomend effect is wel dat je een schat aan gegevens krijgt over je leerlingen, waarmee leerkrachten, mentoren, teamleiders en het zorgteam hun voordeel mee kunnen doen.

Determineren

Wat mij betreft mogen we in het voortgezet onderwijs ook wat kalmer aan doen met proefwerken en overhoringen. Ja, maar we moeten toch determineren? hoor je dan. Misschien. Maar heb je daar echt al die proefwerken voor nodig? Voor mij is een toets een moment van feedback voor de leerling om vast te stellen of hij de stof voldoende beheerst. Als dat zo is kan hij verder. Zo niet, dan moet hij nog wat extra oefenen. Wie schiet er wat mee op als ik een leerling een drie geef voor natuurkunde en dan op de rapportvergadering zeg dat het wel nooit een vier zal worden? Misschien heeft ze wat extra aandacht nodig? Of zijn er belemmeringen waardoor ze niet optimaal functioneert in mijn les?
Ervaren docenten weten vaak al aan het begin van klas drie welk profiel een leerling wel of beter niet kan kiezen in de bovenbouw. Als je dat dan weet, dan ga je toch de rest van het jaar fijne lessen geven zonder gestress over proefwerken? Die heb je, als je je ogen en oren open houdt, niet nodig om te determineren.
In een andere blog, “In het voorgezet onderwijs moet elke toets herkansbaar zijn”, liet ik een leerling aan het woord. Die vroeg zich af waarom leerlingen zo lang al voor het eindexamen worden blootgesteld aan examenstress. Goede vraag. Vooral als je ziet hoe voor sommige vakken steeds weer een flink deel van de leerlingen zich ziek meldt voor een proefwerk.

Schaf standaardtoetsen af

In de VS en Canada gaan steeds meer stemmen op om standaardtoetsen af te schaffen. Daar was het in sommige staten dan ook ver doorgeschoten. Wie een wel heel kras voorbeeld wil lezen van waar al dat testen en scholen afrekenen op testresultaten toe kan leiden, leze de blog van Joe Bower. Daar wordt een school die uitsluitend kinderen met ernstige gedrags- en leerproblemen (o.a. tienermoeders) opneemt, afgerekend op de lage testscores. Bower spreekt van misbruik van data en zegt: “If all you know about a school or student is their standardized test scores, then you don’t know very much.” Enfin, lees zelf maar.

Laten we in Nederland en België het tij van de standaardtests keren.

______________________________

Aanvulling, 29/9/12

In zijn blog van deze week schrijft Joe Bower over het ontstaan van de multiple choice test ( nog maar een eeuw geleden). De bedenker ervan, prof. Kelly, nam later afstand van deze testmethode, omdat “This is a test of lower order thinking skills for the lower orders.”
Bower schrijft verder:

Because the origins of public education and testsandgrades are mired in goals that have less to do with citizenship and critical thinking and more to do with compliance and labour, it is important that we engage those who have never been invited to reconsider their unexamined assumptions about school. The truth is that many people are reassured by signs of formal-traditional school and are disturbed by their absence, and what’s worse is that these same people are often offended when they are invited to rethink their preconceptions for what school should look and feel like.

In mijn blog schrijf ik aan een serie ‘De kunst van lesgeven’ geïnspireerd door o.a. Ken Robinson en Daniel Willingham. Daar pleit ik voor een radicaal andere manier om met tests en toetsen om te gaan en een grotere rol voor ontdekkend leren.

Joe Bower, 24 september 2012. The end of testsandgrades http://www.joebower.org/2012/09/the-end-of-testsandgrades.html

About Dick van der Wateren

Ik sta voor de klas op het Eerste Christelijk Lyceum in Haarlem en begeleid dagelijks talentvolle en begaafde leerlingen die meer uitdaging nodig hebben, of coach leerlingen die een probleem hebben waar we samen een oplossing voor vinden. Daarnaast ontwikkel ik digitaal lesmateriaal en video's voor Flip de Klas. Buiten het onderwijs heb ik een jarenlange ervaring als aardwetenschapper (o.a. in Antarctica en Afrika) en wetenschapsvoorlichter. Werken met jongeren is mijn passie. Voor mij zijn pubers zo'n beetje de leukste mensen. Ze hebben een enorme levenslust, zijn creatief, hebben originele ideeën - soms op het bizarre af - en kunnen zich nog alle kanten op ontwikkelen. Ik beschouw het als een voorrecht aan die ontwikkeling te kunnen bijdragen.

7 Reacties to “Standaardtesten in het onderwijs. Moet dat nou?”

  1. In België zijn er geen echte standaardtesten zoals jullie die in Nederland kennen. Overtesten is wel vaak een probleem, de boutade dat van de 6 jaar secundair onderwijs 1 jaar naar evaluatie gaat is spijtig genoeg vaak te correct.
    Van goede evaluatie kan je bijleren, maar hoe vaak levert het testen een feedback op waar de lerende iets aan heeft? Soms lijkt het evalueren bijna ingegeven door onzekerheid.
    Oja, deze blogpost http://xyofeinstein.wordpress.com/2012/03/23/voor-of-tegen-een-toegangsexamen-voor-hoger-onderwijs-samenvatting-lezing-paul-sackett/ schreef ik ooit om ook een andere kant van het verhaal te laten horen.

    Like

  2. Jammer dat het toetsen van leerlingen vaak zo eenzijdig wordt geïnterpreteerd. In deze blog wordt helder aangegeven wat een normtoets (welke dan ook) doet: het meet een vaardigheid op een bepaalde tijd. Deze vaardigheid wordt bereikt op basis van heel veel factoren zoals capaciteit, taakgerichtheid, sociale vaardigheid, etc. Maar ook door een vaardige leerkracht of docent.

    Het feit dat een leerling meer is dan een cito-score zal niemand ontkennen. Maar er wordt in discussies zoals deze voorbij gegaan aan een heel belangrijke functie. een score kan namelijk dienen om de leerling te vergelijken met de norm. En dat kan een indicatie zijn voor bijv. onderpresteren. Het is daarmee een sturingsmiddel voor de leerkracht of docent om het onderwijs aan te passen op de behoefte van de leerling. En niet om deze af te rekenen of te labelen.

    Daarnaast hebben standaardtoetsten nog een andere functie. Ze meten of de stof die is aangeleerd ook toegepast kan worden. En ook die informatie is voor een leerkracht van belang om te weten, naast alle andere invloeden.

    Laatst hoorde ik het volgende verhaal. Een vo-school ontving leerlingen van een po-school die, naast de cito, ook een capaciteiten-toets afnamen. Al jarenlang scoren de leerlingen van deze po-school hoger op de capaciteitentoets dan op de cito. Drie keer raden welke kans de po-school hier elke keer weer mist.

    Like

    • Dank voor je reactie. Ik ben het met je eens dat toetsen nuttig kunnen zijn, al blijf ik een voorkeur houden voor het gebruik van toetsen als feedback voor de leerling over zijn vorderingen en minder als oordeel of determinatie. Inderdaad kunnen toetsen helpen met het opsporen van onderpresteren, maar uitdrukkelijk alleen wanneer je weet wat de capaciteiten zijn van de leerling. Die moet je onafhankelijk meten, bv met een intelligentietest en liefst ook een prestatie/motivatietest.
      Er is nog een rol die toetsen kunnen spelen, die ik over het hoofd gezien heb. Die wordt genoemd in het boek van Saskia Bruyn, Onderpresteren op de Basischool, dat ik in een volgende blog bespreek. Toetsen zijn een onderdeel van de Stressfase in haar model de Leeercirkel. De manier waarop een kind omgaat met stress geeft belangrijke aanwijzingen over de mindset en het verloop van het leerproces van dat kind.

      Like

Trackbacks/Pingbacks

  1. Standaardtesten in het onderwijs. Moet dat nou? « Dick van der Wateren's Blog - 20 augustus 2012

    […] post verscheen ook in de groepsblog Onderzoek Onderwijs Share this:TwitterFacebookE-mailMeerPrintLinkedInVind ik leuk:LikeBe the first to like […]

    Like

  2. Hoe komen we aan al die toetsen? « Blogcollectief Onderzoek Onderwijs - 20 augustus 2012

    […] Reactie op Standaardtesten in het onderwijs. Moet dat nou? […]

    Like

  3. Onderpresteren op de Basisschool door Saskia Bruyn – Boekbespreking « Blogcollectief Onderzoek Onderwijs - 13 september 2012

    […] als ik zeg dat ik bij het lezen van het woord ‘stressfase’ rechtop ging zitten. Mijn pleidooi tegen gestandaardiseerde toetsen en voor het herkansen van toetsen is onder andere bedoeld om […]

    Like

  4. Onderpresteren op de Basisschool door Saskia Bruyn – Boekbespreking « Dick van der Wateren's Blog - 14 september 2012

    […] als ik zeg dat ik bij het lezen van het woord ‘stressfase’ rechtop ging zitten. Mijn pleidooi tegen gestandaardiseerde toetsen en voor het herkansen van toetsen is onder andere bedoeld om […]

    Like

Geef een reactie of deel je eigen ervaringen. Graag met je eigen naam ondertekenen, geen pseudoniemen. Anonieme reacties worden verwijderd.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: