De discutabele invloed van onderwijsadviesbureaus

Mark van der Veen en Marjolein Zwik

 

Op 17 september 2016 publiceerden 22 leerkrachten uit het PO en VO een brandbrief. In deze brief wordt gepleit voor meer tijd en autonomie voor de leerkracht. Ongeveer 2500 anderen betuigden hun steun. In ons eerdere blog, het debat rond autonomie, schreven wij al dat veel besturen zich direct bemoeien met de werkvloer op een manier die wij niet wenselijk vinden. Maar niet alleen besturen beïnvloeden de positie van de leerkracht. Hetzelfde geldt voor meerdere onderwijsadviesbureaus, die veelal een bepaalde zienswijze in het onderwijs terug willen zien.

 

Allereerst willen we duidelijk stellen dat we niet tegen ieder onderwijsadviesbureau zijn. Goed advies bestaat en goed advies mag ook zeker iets kosten. Echter, men zou zich moeten realiseren dat meerdere onderwijsadviesbureaus een visie uitdragen en willen verwezenlijken met de nodige commerciële belangen. Helaas zijn deze visies vaak niet gebaseerd op wetenschappelijke inzichten, maar spelen maatschappelijke trends en hypes een rol om het aantal opdrachten toe te laten nemen. Zo blijven onderwijsmythes, mede door adviesbureaus, steeds weer hun weg vinden in de scholen. Wat ons betreft een ongewenst en gevaarlijk fenomeen, dat tevens de autonome positie van de leerkracht aantast; de leerkracht is dan toch weer uitvoerder van andermans visie en zienswijze. In deze blog beschrijven we twee voorbeelden van onderwijsadvies waarbij dergelijke gevaren zichtbaar zijn.

Bouwen met visie

Allereerst bespreken we de publicatie ‘Bouwen met visie (de fysieke leeromgeving als stimulerende factor voor leren)’ van de KPC groep (2010). De publicatie gaat in op het effect van nieuwe schoolgebouwen op de leeropbrengsten van leerlingen.  In het rapport lezen we de volgende passage:

‘Steeds meer scholen zoeken naar mogelijkheden om hun visie op de ontwikkeling en het leren van kinderen te vertalen in een gebouwelijk ontwerp, zodat het gebouw daar – naar hun oordeel – goed bij aansluit. Ze doen dat in de verwachting dat zij leeromgevingen kunnen vormgeven die het leer- en ontwikkelingsproces van leerlingen optimaal faciliteren. Een in het oog springend kenmerk van veel nieuwe/vernieuwde schoolgebouwen zijn de grotere, open ruimtes (leerwerk- ruimtes in het primair onderwijs, leerpleinen in het voortgezet onderwijs). Ervaringen hiermee zijn nog nauwelijks in beeld gebracht en gedocumenteerd en er is nauwelijks onderzoek gedaan naar de effecten hiervan op leerlingen en leraren.’

Het citaat geeft stof tot nadenken. De afgelopen decennia zijn dus schoolgebouwen met open leerruimtes neergezet, terwijl nauwelijks onderzoek is gedaan naar het effect. Het is nogal een gok. Om maar een voorbeeld te noemen: John Hattie (Visible learning, 2014) geeft aan dat de invloed van open versus traditionele ruimtes een effectgrootte heeft van 0.01, wat kan worden beschouwd als een verwaarloosbaar effect.

De conclusie van de KPC groep dat tot dusver weinig onderzoek is gedaan naar ervaringen en effecten is verderop in het rapport de aanleiding voor een eigen onderzoek:

‘Daarmee is de centrale onderzoeksvraag gegeven: Heeft het werken in deze nieuwe leeromgeving inderdaad het beoogde positieve effect op het leren en de ontwikkeling van leerlingen en daarmee op de leeropbrengsten? (…) We putten uit literatuur, uit gesprekken met experts en deden zelf onderzoek naar ervaringen van diverse scholen. Dit onderzoek heeft een verkennend karakter en richt zich op de ervaringen van leerlingen, medewerkers en (zijdelings) ouders.’

Voor het verkennend onderzoek werd gebruik gemaakt van vragenlijsten. Deze werden ingevuld door leerlingen, leraren en het management en er zijn (korte) interviews afgenomen aan de hand van de ingevulde vragenlijsten. De vragenlijsten voor leerlingen en leraren bestonden grotendeels uit meerkeuzevragen. Het management werd geïnterviewd aan de hand van een open vragenlijst. Er waren per school circa vijf leerlingen en drie tot vijf leraren betrokken bij het onderzoek. Daarnaast vond een rondgang plaats door het gebouw. De conclusie is als volgt:

‘Ons onderzoek kan echter geen betrouwbare antwoorden geven op deze vragen. Er zijn daarvoor verschillende redenen. Allereerst wordt het gebouw meestal nog te kort gebruikt om daarover al betrouwbare uitspraken te kunnen doen. Daarnaast is de inhoud van het begrip ‘leeropbrengst’ in veel nieuwe onderwijsconcepten sterk verbreed. Een simpele vergelijking van de Cito-scores in de oude en in de nieuwe situatie zou deze onderwijsconcepten tekortdoen. En ten derde zijn er meer factoren dan alleen het gebouw die de individuele leeropbrengsten bepalen. Om de invloed van al die factoren uit te zuiveren is verder onderzoek nodig.

We kunnen dus niet precies benoemen welke effecten het (vernieuwde) gebouw heeft op de (leerprestaties van de) individuele leerling. Wel benoemen we indicaties die erop wijzen dat er op het niveau van de individuele leerling winst wordt behaald.’

Kortom, effecten van een nieuw schoolgebouw gebaseerd op een onderwijsvisie met leerpleinen en open ruimtes zijn vooralsnog niet duidelijk. Maar er zijn wel indicaties die wijzen op leerwinst, aldus de KPC groep.

Een probleem met het onderzoek is dat de gevonden indicaties voor de hand liggen wanneer alleen onderzoek wordt gedaan naar ervaringen van gebruikers. Ten tweede geldt het argument dat Cito-scores alleen niet toereikend zijn voor iedere school, in ieder gebouw. Dat betekent niet dat ze niet moeten worden meegenomen in het totaalbeeld. Ook moeten deze toetsscores en ervaringen worden afgezet tegen scores van meer ‘traditionele’ schoolgebouwen. Kortom, om op basis van dit verkennend onderzoek te concluderen dat indicaties wijzen op leerwinst, is discutabel en paradoxaal met het totale beeld dat door de KPC groep wordt geschetst.

Daarmee komen we op het gevaar van dit rapport. In de theoretische achtergrond wordt toe geredeneerd naar aanbevelingen: het onderwijs loopt achter bij de maatschappelijke ontwikkelingen en moét dus veranderen. Meervoudige intelligentie, leerstijlen, multitasken, generatie Einstein, globalisering, de ontwikkelingen van ICT en multimedia in combinatie met de z@pp-cultuur en andere ‘maatschappelijke trends’ worden aangedragen om uiteindelijk tot de volgende conclusie te komen:

‘Dit alles heeft ontegenzeggelijk gevolgen voor de visie op leren en op onderwijs en daarmee ook voor de onderwijshuisvesting.’

Maar lopen we nu echt achter op maatschappelijke ontwikkelingen? Het is uiterst discutabel. De invloed van de z@ppcultuur en globalisering op het leren is minstens zo twijfelachtig. Verder kan het niet vaak genoeg worden herhaald dat meervoudige intelligentie en leerstijlen (zie ook deze link en deze) onderwijsmythes zijn.

De conclusie is nogal tegenstrijdig met de eerdere conclusie van het onderzoek dat de KPC groep in hetzelfde rapport schetst: het bureau erkent geen bewijs te hebben dat ‘open’ gebouwen leerwinst opleveren. Tegelijkertijd stelt het bureau dat de maatschappij nu eenmaal verandert en dat dit hoe dan ook gevolgen heeft voor de onderwijshuisvesting. Een bewering die theoretisch niet te verantwoorden en paradoxaal is.

Wanneer een schoolbestuur meegaat in het ontwerpen van een gebouw op basis van dit concept, gebeurt dit op basis van discutabele beweringen en conclusies. Het gaat daarbij om enorme bedragen, die worden geïnvesteerd op basis van ongegronde indicaties en stellingen die door de wetenschap worden tegengesproken. Daarbij komt ook de vraag naar voren tot in hoeverre de mening van de leraar wordt belicht.

 Ouderbetrokkenheid 3.0

Een tweede voorbeeld van onderwijsadvies dat we beschrijven is ‘Ouderbetrokkenheid 3.0’ (e-book). Figuur 1 beschrijft ouderbetrokkenheid 3.0 en vergelijkt dit met de 1.0 en 2.0.

afbeelding1

Waarom is Ouderbetrokkenheid 3.0 nodig? De bedenker en uitvoerder van dit project, onderwijsadviesbureau CPS, geeft de volgende redenen:

‘Maar waarom zou je als school (en ouders) deze stap in ouderbetrokkenheid 3.0 zetten? Omdat leerlingen er beter van worden! Verschillende wetenschappelijke onderzoeken toonden herhaaldelijk aan dat kinderen hogere prestaties leveren wanneer hun ouders en leraren samen steeds het beste voor hen zoeken. De leerlingen zitten beter in hun vel. Daarnaast heeft het een positief effect op het voorkomen van schooluitval, pesten en wellicht zelf op het terugdringen van zelfdoding onder scholieren.’

Bronnen blijven uit. Daarom namen we zelf contact op met CPS en vroegen naar de onderzoeken die worden genoemd. We kregen snel reactie, waarbij een artikel werd toegezonden (Bakker, Denessen, Dennissen en Oolbekkink-Marchand, 2013). Het gaat om een reviewstudie van meerdere onderzoeken naar de effectiviteit van ouderbetrokkenheid en de rol die leraren daarbij kunnen vervullen. De onderzoekers concluderen op basis van allerlei studies dat ouderbetrokkenheid vooral thuis effectief is. Het effect van betrokkenheid op school en het contact met de leraar zijn minder effectief en vallen soms zelfs negatief uit. Ook op de site van het NRO wordt in een artikel beschreven dat de ouderbetrokkenheid thuis het meest effectief is. De leraar moet zich dus vooral richten op het stimuleren van ouderbetrokkenheid die bij het kind thuis plaats vindt. In die zin is communicatie tussen de leerkracht en ouders (logischerwijs) wenselijk. Dit moet gebeuren door middel van (1) een positieve en onbevooroordeelde houding, (2) een open en transparante communicatie, (3) het geven van concrete en praktische bruikbare adviezen en (4) frequent contact hebben met de ouders van de leerling, eventueel via digitale middelen.

Volgens het CPS bepalen vier essentiële ingrediënten de ouderbetrokkenheid: (1) ieder jaar een startgesprek met alle ouders, (2) individuele gespreksarrangementen (gespreksfrequentie op basis van de behoefte van het kind), (3) een nieuwjaarsreceptie in augustus ter kennismaking en (4) ouders als buddy, waarbij ouders als het ware worden gekoppeld om elkaar soms dat extra zetje te geven. Tweetalige ouders zijn dan bijvoorbeeld meer betrokken, zo is het idee. De vier essentiële ingrediënten baseert het CPS op de zes standaarden van dr. Joyce Epstein: (1) iedere ouder is welkom, (2) effectief communiceren, (3) ondersteun leerlingresultaten, (4) opkomen voor ieder kind, (5) school en ouders werken samen met de omgeving en (6) gelijkwaardige besluitvorming. Laatstgenoemde betekent ook dat ouders mede het beleid en het curriculum helpen ontwikkelen.

Los van alle ruime definities in de vorige alinea vragen we ons bovenal af wat de vier essentiële ingrediënten essentieel maakt. Wanneer essentieel betekent dat iedere school minimaal gebruik zou moeten maken van deze ingrediënten, gaat het CPS daarmee uit van een universele waarde; de ingrediënten zouden op alle scholen moeten werken. Als we uitgaan van ‘alles werkt wel ergens en niets werkt overal,’(Dylan Wiliam) lijkt dat niet aannemelijk. Scholen zouden op basis van de vier punten van Bakker et al. (2013) zelf op zoek moeten gaan naar de juiste manier van ouderbetrokkenheid in iedere specifieke situatie. Uitgaan van enkele ingrediënten beperkt eerder de autonome situatie van een school en de leerkracht.

In het e-book komt het CPS overigens met een opvallende uitspraak: lastige ouders bestaan niet. Het CPS gaat zelfs nog een stap verder door te stellen dat het gedrag van ouders een afspiegeling is van het gedrag van de school als organisatie: ze communiceren niet op de 3.0-wijze. Het is nogal een forse uitspraak die de verantwoordelijkheid bij ouders weghaalt en in grote mate, zo niet volledig, bij de school neerlegt. Is een ouder agressief of over-assertief? Pas ouderbetrokkenheid 3.0 toe en het zal verbeteren, zo is dus het idee. Laten we het even doortrekken naar een extreme situatie: een agressieve ouder slaat een leerkracht, gooit een stoel door het lokaal of scheldt de leerkracht uit, is dat dan het gevolg van niet 3.0-communiceren? Nee, het idee dat lastige ouders niet bestaan is er wat ons betreft een in de categorie van ‘wishful thinking’.

De beschreven literatuur over ouderbetrokkenheid benadrukt met name de waarde van ouderbetrokkenheid thuis. De wijze waarop het e-book van het CPS omgaat met deze definitie laat zien hoe vaag die grens is en hoe matig het begrip ouderbetrokkenheid is gedefinieerd. Veelal wordt gesproken over communicatie op school. Die kan wellicht tot gevolg hebben dat de ouderbetrokkenheid thuis ook beter wordt, maar dat is iets anders dan dat dit ook gegarandeerd gebeurt. In een mailwisseling die we hadden met het CPS geeft de organisatie ook aan dat scholen leerlingen het beste moeten bieden, dus ook als het gaat om ouderbetrokkenheid thuis. Waarschijnlijk zal ook (vrijwel) iedere leerkracht de beste thuissituatie voor ieder kind willen, waarbij iedere ouder even sterk betrokken is. De praktijk is echter een stuk weerbarstiger. Ook dat brengt weer de vraag met zich mee waar de grens van verantwoordelijkheid ligt. Natuurlijk zullen genoeg leerkrachten meedenken met de wijze van ouderbetrokkenheid thuis. Waarschijnlijk worden door het schooljaar heen enorm veel concrete tips gegeven op alle gebieden. Maar als ouders hier uiteindelijk weinig tot niets mee doen, kunnen we daar de leerkracht niet verantwoordelijk voor houden. Onvoldoende 3.0-communicatie? Het is ook hier te kort door de bocht.

Tot slot zetten we vraagtekens bij het onderscheid tussen ouderbetrokkenheid 1.0, 2.0 en 3.0. Is een dergelijk onderscheid eigenlijk wel te maken? De definities onderscheiden eerder manieren van communiceren, hetgeen niet hetzelfde is als onderscheid in ouderbetrokkenheid. Zegt deze indeling van communicatie iets over het effect op betrokkenheid van ouders? Heeft Ouderbetrokkenheid 3.0 een aantoonbaar sterker effect op ouderbetrokkenheid? Het is discutabel. Overigens kan een vorm van communicatie, of die nu 1.0, 2.0 of 3.0 is, in dienst staan van een andere vorm van communicatie. Communicatie is complex en vraagt van zowel ouders, leerkrachten, directies en andere betrokkenen meerdere (communicatieve) vaardigheden. In iedere situatie moeten de betrokken personen inspelen op de gang van zaken en de juiste wijze van communicatie bepalen. Het werd al eerder beschreven: 3.0 is daar geen universele oplossing voor en het is denkbaar dat het zelfs niet de meest geschikte vorm van communiceren is in bepaalde situaties.

Bovenstaande kritische kanttekeningen zijn geenszins bedoeld om te veronderstellen dat ouderbetrokkenheid niet belangrijk is. Wij geloven echter niet dat een complex fenomeen als communicatie met ouders in een vast protocol gegoten moet worden. Scholen kennen hun ouders en leerlingen en kunnen zelf bepalen ‘wat werkt’ bij deze school, bij dit lerarenteam, bij deze ouders en deze leerlingen.

 Onze zorg

De commercie bemoeit zich steeds meer met het onderwijs. Onderwijs is inmiddels een markteconomisch aantrekkelijke afzetmarkt geworden. Veelal op los zand gebaseerde theorieën worden gepromoot en in de markt gezet. Besturen maken gebruik van deze commerciële diensten en zetten zo leraren buitenspel.

Scholen en leraren die minder snel meegaan in deze hypes worden in de media vaak weggezet als ouderwets: er is een angst om te veranderen. Zo wordt bezinning om eerst goed na te denken en onderzoek te doen naar mogelijke effecten weggezet als veranderangst en belachelijk gemaakt. Maar bezinning, nadenken en onderzoek doen zou vanzelfsprekend moeten zijn in de verantwoordelijkheid voor goed onderwijs. Wij vragen ons af of Nederland zit te wachten op een beroepsgroep die met elke maatschappelijke wind meewaait en kinderen tot proefkonijnen van het onderwijs maakt. Dat kan zeer negatieve gevolgen hebben, getuige de ontwikkelingen in Zweden.

Uitproberen van nieuwe dingen door middel van praktijkonderzoek of gewoon om nieuwe ervaring op te doen, is prima en wordt ook veel gedaan. Maar dan wel binnen de veilige marge van ‘baat het niet, dan schaadt het niet’. Levert dat ‘good practice’ op, dan wordt dat gedeeld, uitgebreid en verder kritisch gevolgd. Met de ontwikkeling van kinderen moeten we geen grootschalige risico’s nemen. Verder is het de verantwoordelijkheid van de beroepsgroep om kennis te nemen van onderwijsonderzoek en dat te implementeren waar dat kan op een schaal die verantwoord is.

Over Marjolein Zwik

Leerkracht basisonderwijs, Master SEN Specialist leren, Bachelor fysiotherapie

18 Reacties naar “De discutabele invloed van onderwijsadviesbureaus”

  1. Ik snap hier weinig van. Is de leerkracht of docent dan een mak schaap? Ik zou zeggen: als een visie niet bevalt, dan huur je het bureau met die visie gewoon niet in. Makkelijk zat. Ik houd niet zo van MacDonald. Dan laat ik dat bedrijf ook niet de catering van mijn verjaarspartijtje verzorgen. Er zijn immers zat andere bedrijven waar ik terecht kan. U doet net of leerkrachten niet mondig zijn. Ik weet wel beter …i.

    Liked by 1 persoon

    • U zou absoluut gelijk hebben als het de leerkrachten zijn die bepalen welk onderwijsadvies wordt ingehuurd. De praktijk wijst niet in geringe mate anders uit. Zijn leerkrachten dan niet mondig genoeg? Laten we ze niet allemaal over een kam scheren. Laten we het erop houden dat het een grote groep is. Daarmee zeg ik overigens niet dat zij allemaal makke schapen zijn. Sommigen zijn bijvoorbeeld gewoon monddood gemaakt. Juist dat is ook een element wat we met de brandbrief ter discussie wilden stellen.

      Like

      • Misschien ligt het aan de sector? Ik kom zelf uit het vo en nog nooit heeft iemand mij gezegd hoe ik mij moest scholen. Ik koos die scholing altijd zelf.
        Misschien ligt het in het po anders. Maar er is voldoende aanbod lijkt mij, soms goed, soms slecht. Net als er zowel goede als slechte leraren zijn …. Ik denk dat u in het geval een scholing niet bevalt, in eerste instantie bij uw schoolleiding zult moeten zijn als zij deze keuze bepalen.

        Like

      • Zoals u het stelt, klinkt het logisch. Ook in het po hebben leraren zelf de keus waar zij een scholing in willen volgen. Echter scholen hebben zelf ook scholingsbudgetten, die veelal in overleg met het bestuur ingezet worden voor (verplichte) teamscholingen. De zeggenschap van deze scholing ligt bij de schoolleiding en bestuur. Zij kiezen op dat moment een onderwijsadviesbureau dat aansluit bij hun eigen visie op onderwijs. Daarbij wordt niet altijd rekening gehouden met de mensen op de werkvloer. Als blijkt dat een scholingstraject niet is, wat men ervan had verwacht of niet aansluit bij de visie van de mensen die het uitvoeren (leraren), kunnen zij dat aangeven bij de schoolleiding, zoals u dat stelt, maar duizenden euro’s onderwijsgeld zijn dan reeds uitgegeven. Werkt men volgens het Rijnlandse model dan zou dat overleg vooraf gaan aan de keuze van de teamscholing en zou wellicht een andere keuze gemaakt zijn voor de teamscholing. Dat wij tot het schrijven van deze blog gekomen zijn, komt doordat ons genoeg verhalen bekend zijn, waar leraren tegen dit probleem zijn aangelopen. Het is geen gemeengoed, maar wij spreken slechts onze zorg uit over die gevallen waar het wel is gebeurd.

        Like

      • Dank voor uw uitvoerige uiteenzetting. Ik houd het nu kort, want ik ben onderweg baar … scholing ;

        Liked by 1 persoon

  2. Geheel eens. Bestuurders en managers laten hun oren teveel hangen naar zelfbenoemde goeroes.

    Like

  3. Ik begrijp niet zo goed wat u nu eigenlijk wil zeggen. Twijfelt u aan de integriteit of kwaliteit van adviesbureaus, moeten scholen/leraren meer zelf onderzoek doen of moeten scholen/leraren actiever aan de slag met bestaand onderwijs onderzoek. Als het gaat om de eerste, dit is van alle tijden. Zorg zelf voor een goede vraag en blijf de aanpak kritisch volgen. Voor de tweede is geen tijd en niet elke leraar is tevens onderzoeker. En voor de derde, kan het nog weleens problematisch zijn dat het produkt van het onderzoek onvoldoende aansluit op de vraag uit de praktijk.

    Like

    • Wat wij willen zeggen is wat u goed verwoordt in de zin: “Zorg zelf voor een goede vraag en blijf de aanpak kritisch volgen.” Dat is dus ook wat wij doen in deze blog. Onderwijsadvies bureaus die een discutabele onderbouwing hebben van het product dat zij ‘verkopen’ volgen we kritisch. Dat de kwaliteit (en soms het gebrek eraan) van alle tijden is, wil niet zeggen dat er dan niets over gezegd of geschreven kan worden.
      Natuurlijk is en kan niet iedere leraar onderzoeker zijn. Dat daarvoor o.a. tijd ontbreekt hebben wij in onze brandbrief reeds aangegeven. Maar iedere leraar kan wel kritisch nadenken bij het implementeren van veranderingen in zijn eigen onderwijspraktijk.

      Like

      • Helder. Maar dan zou de titel ook kunnen zijn ‘de discutabele invloed van adviesbureaus’ ;-).
        Mijn ervaring is dat adviesbureaus gemakkelijk misbruik kunnen maken van onwetendheid en onduidelijkheid, maar dat je hier dus zelf bij bent. Ik heb zelf veel ervaring met ICT-adviesbureaus (in het onderwijs) en als je die hun gang laat gaan, je zomaar met een duur verkeerd systeem zit, dat een probleem oplost, waar je helemaal niet om hebt gevraagd. Ik denk dat als je weet wat je wilt en professioneel met adviesbureaus om kunt gaan, je hier minder risico in loopt.

        Like

  4. Ik heb toevallig net een soortgelijk stukje geschreven. Ik heb alleen maar niet het betreffende adviesbureau bij naam genoemd. Het gaat over de media aandacht voor ‘Opgestoken vinger verdwijnt uit de klas’. Nadat ik het nader onderzocht had bleken ze onderzoeksresultaten volledig uit hun verband gerukt te hebben en is hun conclusie dus volledig onterecht. Dat alles om maar media aandacht te krijgen! Zie: http://lestijd.blogspot.com/2017/02/vinger-opsteken-in-de-klas-is-niet.html

    Like

  5. Beste Mark en Marjolein,

    We zijn het in elk geval eens over een belangrijke zaak: als adviesbureau zomaar wat ideeën uitproberen en opleggen aan scholen is onacceptabel. Wat mij betreft gaat het hier over de ethiek van de adviseur en welk belang het bureau dient. Als het goed is meebouwen aan beter onderwijs.
    Waar we het ook over eens lijken te zijn is dat te snel en verkeerde conclusies trekken niet erg professioneel is. Dat geldt voor onze adviezen, maar ook voor het beoordelen van de praktijken van een adviesbureau.

    Daarom terug naar de inhoud: Ouderbetrokkenheid 3.0 is geen kant en klaar recept maar een wijze van denken die helpt de weerbarstige werkelijkheid in kaart probeert te brengen. Een werkelijkheid van beelden over en weer die effectieve samenwerking tussen school en ouders vaak in de weg zitten. Ouders worden immers vaak als lastig weggezet, en leraren zouden niet luisteren en hun eigen gang gaan. Al deze polarisatie leidt tot niks en de leerling wordt er de dupe van. Dat is de passie onder het concept Ouderbetrokkenheid 3.0: elke leerling heeft recht op een goede samenwerking tussen school en ouders!

    Lastige ouders bestaan niet, zeggen we inderdaad. Natuurlijk is dit bedoeld om ervoor te waarschuwen niet zomaar op ouders te mopperen. Zeker bestaan er ‘lastige’ ouders, net zoals er lastige leraren en adviseurs bestaan. Deze uitspraak roept op in contact te komen met de behoefte van iemand die lastig gedrag lijkt te vertonen. En wat is lastig?

    Nergens wordt gezegd dat Ouderbetrokkenheid 3.0 dé oplossing is, een kunstje om alle problemen te verhelpen. Wel dat het een concept is om vat te krijgen op de prachtige, maar soms ook complexe relationele werkelijkheid waar we in het onderwijs volop mee te maken hebben. De vier basisvormen van Ouderbetrokkenheid 3.0 – de vier essentiële ingrediënten – leveren daaraan een bijdrage.

    Ouderbetrokkenheid speelt zich vooral thuis af, daar zit het grootste effect zegt jarenlang onderzoek. Maar stelt de school ouders in staat om hun rol te vervullen in het ondersteunen van dat leerproces? Daarvoor is die samenwerking zo belangrijk, want dat moet afgestemd worden. We willen toch het beste voor elke leerling?

    Waarop we dit allemaal baseren?
    1. Een van mijn belangrijkste en mooiste taken vind ik het horen en verzamelen van succesvolle ideeën op scholen en die doorgeven aan andere, soms door scholen met elkaar in contact te brengen. Geen ‘tekentafel-ideeën’ maar interventies die scholen zelf bedachten. Zo is het ook met de vier basisvormen van Ouderbetrokkenheid 3.0 gegaan. Dat onderzoek vervolgens aantoont dat een interventie werkt in veel meer situaties, is natuurlijk mooi en bevestigt de goede ideeën die een school bedenkt (voor de werking van het startgesprek zie het promotieonderzoek van dr. Mariëtte Lusse: Een kwestie van vertrouwen).
    2. Onderzoek: van alle kennis en interventies die bewezen werken en context-onafhankelijk zijn kunnen we leren. Maar laten we realistisch blijven: niet alles wat we doen in welke professie dan ook hoeft eerst getoetst te worden. Elke leraar doet interventies met zijn leerlingen die niet van tevoren onderzocht zijn. Als dat niet zou mogen, zou de professionaliteit van de docent geen recht gedaan worden, evenmin als de complexe werkelijkheid van onderwijs (zie ook het pas verschenen boek Complexity in Education. From Horror to Passion onder redactie van Bakker & Montessori). Dat geldt ook voor onderwijsadviseurs.
    En wát we wel kunnen onderzoeken, wíllen en zullen we (laten) onderzoeken. Om zo te toetsen of dat wat we in de praktijk zien breder inzetbaar is in andere situaties. Daarom hechten we grote waarde aan samenwerking met universiteiten.

    Ten slotte: gelukkig hebben de meeste onderwijsadviseurs – in elk geval die van CPS – allemaal ‘krijt aan hun vingers’, komen zelf uit die praktijk en hebben jarenlange ervaring als leraar of schoolleider. We delen daarom de passie voor het onderwijs, de professionaliteit om naar eer en geweten en onderbouwd ons werk te doen en de motivatie om steeds opnieuw te kijken hoe het beter kan.

    Peter de Vries, CPS Onderwijsontwikkeling en advies

    Like

    • Beste Peter,

      Dank voor je uitgebreide reactie waaruit ik ook enige nuancering proef van het concept Ouderbetrokkenheid 3.0. Daardoor (b)lijken we op een aantal dingen dichter bij elkaar te staan dan na het lezen van het ebook en eerdere mailverkeer leek. Als leraren staan wij aan de andere kant van het advies en ervaren de uitwerking daarvan wel eens anders dan de door jou geschetste bedoeling. Tussen het adviesbureau en de werkvloer bevindt zich de vraagsteller van dat advies. Dit zijn vaak niet de leraren zelf, maar besturen en/of leidinggevenden. Ten eerste krijgen leraren daardoor soms ongevraagd advies, wat zij wel moeten uitvoeren. Ten tweede krijgt het advies nogal eens het predicaat ‘protocol’ toegedicht: “Zo gaan we het doen.” Het wordt dan dus wél gepresenteerd als dé oplossing. Dat laatste dan onder het mom dat het een advies van experts is, ‘wat vast wetenschappelijk onderbouwd is’. Dit dus blijkt dus niet altijd zo te zijn. Onze eigen spontane, professionele reactie die jij in punt 2. beschrijft en waardeert, wordt dan van tafel geveegd, terwijl uit jouw verhaal blijkt dat jullie adviezen dus net zo spontaan en zonder onderzoek tot stand kunnen komen. Wellicht is het goed om duidelijk aan te geven wat de status en de beperkingen zijn van jullie advies, zodat het door de aanvrager niet als een volkomen waarheid uitgerold wordt. Wij hebben deze blog geschreven om deze beperkingen aan te geven en de beroepsgroep op te roepen ‘vernieuwingen’ kritische te blijven volgen en de eigen autonomie niet uit het oog te verliezen. In het onderwijs hebben we genoeg te maken met grootschalig ingevoerde, hardnekkige mythes. Zoals we zelf schrijven, staan we positief tegenover het uitproberen van nieuwe concepten, zolang dat onderbouwd en met reden gebeurt. Succeservaringen kunnen gedeeld worden en uitgebreid op een verantwoorde schaal. Daar kunnen (onderwijs)adviesbureaus zeker een rol in spelen. En daar vinden we elkaar dan ook weer.

      Like

    • Voor mij sla je hiermee de spijker op z’n kop: ‘Wat mij betreft gaat het hier over de ethiek van de adviseur en welk belang het bureau dient. Als het goed is meebouwen aan beter onderwijs.’
      En dan gaat het wat mij betreft niet alleen het belang dat het bureau dient, maar kan dat ook het belang van het onderzoek van een leerling zijn door een gedragswetenschapper. Tot waar reikt je wetenschappelijke kennis (want die mag je verwachten van een adviseur/gedragswetenschapper) en waar liggen dan ethisch gezien je grenzen? Uitvechten van visies op hoe te leren (denken), rekenonderwijs, dyslexie etc. lijkt in het PO orde van de dag. Ik heb het gevoel dat daarin toch wel een verschil is tussen PO en VO.

      Like

  6. Wat wordt er eigenlijk bedoeld met het Rijnlandse model?

    Like

  7. Beste Marjolein en Mark,

    Jullie willen duidelijk een lans breken voor een goed gebruik van onderzoek in onderwijs en voor de autonomie van de leraar. Dat wil ik van harte ondersteunen!

    De titel van jullie verhaal en de voorbeelden vind ik wel ongelukkig gekozen. Het zijn precies KPC en CPS die al jarenlang erg veel doen met onderzoek in het onderwijs. Peter de Vries heeft zijn casus al rechtgezet en mogelijk meldt zich nog iemand van KPC om duidelijk te maken hoe de vork in de steel zit. Daar ga ik dus geen tijd in steken.

    Maar ik wil wel iets verhelderen en feitelijk daarmee jullie stelling ondersteunen. Jullie geven aan dat niet-bewezen theorieën van adviesbureaus de autonomie van de leraar in het gedrang kan brengen. Punt daarmee is echter dat dit de kwestie vertroebelt. Je kunt namelijk net zo hard de autonomie van leraren de grond in boren door hen met onderzoek om de oren te slaan en hen te dwingen veranderingen door te voeren.

    En daarmee kom ik bij het punt dat ik wil maken: Het doorvoeren van veranderingen in het onderwijs (onderzocht of niet) is nogal vaak van bovenaf geinitieerd en de leraren opgelegd. En dat zal grondig moeten veranderen.

    In een recent artikel op Wij-leren.nl betoog ik dat het leerstofjaarklassensysteem failliet is. Het sturend en methodisch leerstof over de leerlingen uitstorten heeft zijn beste tijd gehad. Maar op precies dezelfde manier is het systeem van onderwijsvernieuwingen doorvoeren ook failliet. Het van overheidswege via besturen en schoolleiding uitrollen van veranderingen werkt niet en zou op z’n retour moeten zijn.

    Wat mij betreft gaat de komende jaren de onderwijsontwikkeling over zelfsturing en autonomie van leerlingen, leraren, schoolleiders en besturen. Dat vraagt om een verandering van de hele keten. Je ziet dat schematisch in beeld gebracht in het volgende artikel: http://wij-leren.nl/kindgericht-onderwijs-in-lerende-school.php Hierin breek ik een lans voor een lerend proces van schoolontwikkeling met autonomie van leraren als belangrijke peiler.

    Na dit gezegd te hebben, blijft er bij mij nog één vraag over: Als jullie de autonomie van leraren zo belangrijk vinden, hoe kijken jullie dan aan tegen autonomie en zelfregulatie van leerlingen? Zijn jullie daar ook zo’n groot voorstander van? Want ik ga nog steeds uit van ‘teach what you preach’.

    Like

    • Beste Machiel,

      Dank voor je reactie. Graag stellen we daar een aantal argumenten tegenover. Ten eerste benoem je dat juist CPS en KPC gebruik maken van wetenschappelijke literatuur. Dat ontkennen wij ook niet. De blog was dan ook geen aanval op de adviesbureaus, maar op enkele projecten van die bureaus. Had bijvoorbeeld bouwen met visie van een ander bureau geweest, hadden we die benoemd. Overigens, wetenschappelijk onderzoek is juist iets waar we met name bij bouwen met visie op ingaan. Onze mening in de blog is daarover helder: het onderzoek dat de KPC-groep beschrijft is zeer discutabel en eveneens gebaseerd op mythes als leerstijlen. Verder worden er theorieën geschetst die in onze ogen aannames zijn, zoals het onderscheid tussen ouderbetrokkenheid 1.0, 2.0 en 3.0. In onze blog is duidelijk terug te vinden dat wij dit niet zien als een onderscheid van ouderbetrokkenheid, maar als een onderscheid van communicatievormen. Dit staat los van de effectiviteit in verschillende complexe situaties. Het argument dat KPC en CPS gebruik maken van wetenschappelijke literatuur vinden wij dus geen argument om onze keuze ongelukkig te noemen. Wij vinden juist dat de nuance, die Peter deVries wel in zijn reactie noemt, volledig ontbreekt in de genoemde rapporten.
      Jouw stelling dat je met wetenschappelijk onderzoek ‘net zo goed de autonomie de grond in kan boren’ kan waar zijn. Wat wij echter voorvechten, is dat elke vernieuwing door leraren met een kritisch en onderzoekende houding tegemoet wordt getreden (ook die vernieuwingen die zich beroepen op een wetenschappelijke basis) in plaats van zichzelf er mee om de oren te laten slaan. Aan de andere kant is het ook zo wanneer een theorie bij herhaling door wetenschappelijk onderzoek wordt ondersteund, moet een leraar niet zijn kop in het zand steken en blijven uitgaan van een eigen ‘romantisch’ idee over onderwijs.

      Ten tweede zijn wij van mening dat je enkele zaken door elkaar haalt. Wij zijn inderdaad voorvechters van autonome leerkrachten. Dit is overigens iets anders dan volledige vrijheid (https://theeconomyofmeaning.com/2017/02/07/what-i-learned-about-autonomy-from-richard-ryan-cfr-deci-ryan-yesterday/). In dit kader begrijpen wij ook de vraag niet of wij ook voor autonomie voor leerlingen zijn. Als je daarmee bedoelt dat leerlingen volledig eigen keuzes kunnen maken als het gaat om leren, dan onderschrijven wij die mening niet (http://www.learnlab.org/research/wiki/images/4/4d/Kirschner-Merrienboer-2013.pdf). Dat betekent niet dat wij leerlingen niet willen opleiden tot autonome burger. Maar dat is een proces waarbij kennis essentieel is, niet iets wat ze leren door het maken van volledig vrije keuzes in het leren. We beschouwen het argument dat het leerstofjaarklassensysteem zijn tijd heeft gehad dan ook als te stellig. Meerdere schrijvers pleiten juist voor structuur en klassikaal onderwijs (bijvoorbeeld Chall, The academic achievement challenge) en kennis (bijvoorbeeld Hirsch, Why knowledge matters) om leerlingen op te leiden tot bekwame burgers.

      Like

Trackbacks/Pingbacks

  1. De discutabele invloed van onderwijsadviesbureaus — Blogcollectief Onderzoek Onderwijs | - 2 februari 2017

    […] via De discutabele invloed van onderwijsadviesbureaus — Blogcollectief Onderzoek Onderwijs […]

    Like

Geef een reactie of deel je eigen ervaringen. Graag met je volledige naam en achternaam ondertekenen, geen pseudoniemen. Anonieme reacties worden verwijderd.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: