‘Leren laat zich niet afdwingen’ en nog negen fundamentele principes van Philippe Meirieu

Onderwijs heeft een triadische structuur. Altijd zijn de volgende drie elementen in het spel: de leerling, de leraar en de lesstof. In het denken over onderwijs voerden de afgelopen maanden met name de woorden ‘lesstof’ en ‘curriculum’ de boventoon ten koste van die van ‘leraar’ en ‘leerling’. VO-docenten Liesbeth Breek en Simon Verwer delen tien fundamentele principes met betrekking tot ‘leren’, vertaald uit het werk van de Franse pedagoog Philippe Meirieu.

Volgens Meirieu draait alles in het onderwijs om de dialoog tussen leraar en leerling. Door een dialoog waar kansen geboden worden om lesstof te doordenken, worden het kind en de wereld bij elkaar gebracht. Heeft deze dialoog de vorm van een verbond tussen leraar en leerling, dus van een gezamenlijke intellectuele onderneming, dan zal het de leerling toegang geven tot de wereld en helpen om in deze wereld als subject te verschijnen.

Dit ‘verschijnen als subject’ gebeurt pas, volgens Meirieu, als de leerling de lesstof die de leraar aanreikt ook daadwerkelijk oppakt en de moed toont om hiermee aan de slag te gaan. Deze weg van overdracht heeft dus altijd iets magisch en is bepalend of een leerling tot leren komt of niet.

Niet altijd is er sprake van een socratische dialoog wanneer ‘de wil om te onderwijzen’ en ‘het verlangen om te leren’ samenvallen. Leren laat zich nu eenmaal niet afdwingen; degene die onderwezen wordt, moet wél willen. Juist hierin ligt de uitdaging van ons vak. Want hoe hen te onderwijzen die niet willen en weerstand bieden? Het beroep van leraar kun je dan ook alleen uitoefenen als je geeft om je leerlingen én om je vak en via vertrouwen en bemoediging een gelukkige ontmoeting tussen beide – het kind én de lesstof – laat ontstaan. Goed onderwijs is gestoeld op deze dialoog waarvan de motor de liefde voor het kind is. En deze liefde voor het kind gaat volgens Meirieu altijd samen met de liefde voor de wereld.

Leren

  1. Leren laat zich niet afdwingen….en niets geeft toestemming leren op te leggen aan wie dan ook.
  2. Leren vindt, voor iedereen, plaats op eigen initiatief en vereist de moed om te beginnen.
  3. Iedereen leert met een strategie die hem of haar eigen is, maar die niet als zodanig vaststaat: de strategie kan gewijzigd en verder ontwikkeld worden door opgedane ervaringen.
  4. Juist omdat leren moeilijk is, is het belangrijk om een stimulerende omgeving te scheppen en iedereen handvatten aan te reiken die behulpzaam kunnen zijn.
  5. Onderzoek dat afkomstig is uit leerpsychologie en didactiek kan, door het observeren  van optimale leeromstandigheden, effectieve onderwijscondities scheppen.
    Deze onderwijscondities zijn nuttig om onzekere persoonlijke en sociale leeromstandigheden te verzachten, maar ze kunnen nooit de plaats innemen van de vrijheid van degene die leert.
  6. Het is onmogelijk om vorm en inhoud te scheiden: er bestaat geen leermethode die zonder inhoud kan bestaan, net zo min als er inhoud bestaat die zonder methode verworven zou kunnen worden.
  7. Het is onmogelijk om het cognitieve en het affectieve te scheiden: leren veronderstelt werken aan het zelfbeeld en iedere vorm van kennisverwerving heeft noodzakelijkerwijs een herschikking van gevoelens tot gevolg.
  8. Het is onmogelijk om het individuele en het sociale te scheiden: niemand kan helemaal alleen leren en de manier waarop iemand leert, laat altijd een opvatting van sociaal vermogen, van verhoudingen tot weten en kunnen zien.
  9. Omdat leren zich verrijken en vooruitgaan betekent, betreft leren ook altijd de gegeven werkelijkheid overstijgen en de sociale orde verstoren, waarin iedereen een definitief toegewezen plek zou hebben.
  10. Iedereen kan leren en niemand kan ooit voor een bepaald persoon besluiten dat leren definitief onmogelijk is.

Leren betekent het menselijke in de mens vormen en toegang krijgen tot de veelzijdigheid van een cultuur die gestalte krijgt wanneer een mens weigert om ‘de Ander’ te beteugelen, maar besluit om zich, samen met die ander, te voegen in een geweldloze uitwisseling.

Liesbeth Breek is docente Frans en onderwijsontwikkelaar op een middelbare school in Alkmaar.

Simon Verwer opereert onder meer onder de naam Denkfiguren, samen met Eke Rebergen. Hij is onder meer docent logica & argumentatieleer en Grote Denkers op het Hyperion Lyceum in Amsterdam. Simon heeft Pédagogie: le devoir de résister van Philippe Meirieu vertaald in het Nederlands met de de titel Pedagogiek: de plicht om weerstand te bieden. Dit boek is uitgegeven bij Phronese.

 

8 Reacties to “‘Leren laat zich niet afdwingen’ en nog negen fundamentele principes van Philippe Meirieu”

  1. De eerste drie punten deugen al niet:
    “Leren laat zich niet afdwingen….en niets geeft toestemming leren op te leggen aan wie dan ook.
    Leren vindt, voor iedereen, plaats op eigen initiatief en vereist de moed om te beginnen.
    Iedereen leert met een strategie die hem of haar eigen is, maar die niet als zodanig vaststaat: de strategie kan gewijzigd en verder ontwikkeld worden door opgedane ervaringen.”
    Hier wordt al van alles, zinnig en onzinnig, door elkaar gegooid. Je eigen ervaring zal duidelijk maken dat het zo niet werkt. Natuurlijk wordt veel leren opgelegd. Daar beginnen ouders al mee.

    Like

    • Beste H. Philippens,

      Ik las uw reactie, die ik kan volgen. Echter, hierbij een aanvullende opmerking die het een en ander wellicht in een daglicht stelt.

      De uitspraak ‘leren laat zich niet afdwingen’, zoals Meirieu die hier bedoelt, gaat over het gegeven dat onderwijs een relatie is tussen twee mensen en niet tussen een mens en, om een voorbeeld te noemen, een programmeerbare robot. Mocht u het Frans machtig zijn, dan is met name het werk ‘Frankenstein pédagogue’ uit 1996 een interessant boek.

      Een zelfde punt wordt overigens vaak gemaakt door Gert Biesta die benadrukt dat er in onderwijs en omtrent leren geen sprake kan zijn van causaliteit. Hij ontwikkelt dit argument onder meer in het werk ‘Het prachtige risico van onderwijs’.

      Heel concreet: hoe graag ik ook als leraar of ouder soms wil dat een leerling of kind iets leert, ik kan het nooit afdwingen.

      Like

  2. Ik vind het interessante stellingen en zeker de moeite waard om er langer op te gaan ‘kauwen’.
    Wat wel zou helpen, is een wat beter toegankelijke vertaling uit het Frans.
    Bijv:
    “Onderzoek afkomstig uit leerpsychologie en didactiek kan, door middel van het observeren van optimale leeromstandigheden, [een docent?] in staat stellen om onderwijspraktijken te scheppen. Deze onderwijspraktijken kunnen van nut zijn door rekening te houden met het willekeurige van persoonlijke en sociale situaties maar kunnen nooit de plaats innemen van de vrijheid van het lerende subject.” Dat moet je te vaak lezen om te begrijpen en grammaticaal ontbreekt er nogal wat aan>

    (Opzettelijk erg) vrij vertaald:
    Je kunt mooiere lessen ontwerpen met behulp van inzichten uit didactiek, waardoor je als docent gerichter les kunt geven, maar nog steeds bepaalt de leerling zelf hoeveel hij ervan leert.

    Maar desondanks bedankt voor de mooie inzichten😉

    Like

    • Beste Ni Mali,
      We hebben in eerste instantie getracht om zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke tekst van Meirieu te blijven. Principe 5 hebben we iets vrijer vertaald om het toegankelijker te maken.
      Het Franse woord ”dispositif” omvat het geheel aan condities dat een leerling in de gelegenheid stelt om te leren zoals groepsgrootte, inrichting van tijd, inrichting van ruimte, opbouw van leerinhoud, schoolregels etc. Het gaat verder dan alleen de ontworpen lessen. De essentie is van principe 5 is: een kind moet wel willen leren. De wil om te onderwijzen en het verlangen om te leren vallen nu eenmaal niet altijd samen hoe optimaal we de onderwijscondities ook maken.

      Like

      • Beste Liesbeth, heel erg bedankt voor jouw toelichting. Ik merk dat juist het verwoorden van de oorspronkelijke tekst in een andere taal, in dit geval naar het Nederlands, heel erg helpt om te ontdekken of je echt snapt wat er bedoeld wordt. Want dan kan het ook heel kernachtig zijn, zoals je in je toelichting doet. Het zou mij helpen als jullie dat met alle principes zouden doen.

        Like

  3. Didactief interviewde Philippe Meirieu in april (2016). Hij vertelt over het belang van pedagogiek in het onderwijs, op een heel toegankelijke manier. Lees hier het interview (alleen voor abonnees).
    https://didactiefonline.nl/artikel/democratie-kan-niet-zonder-pedagogiek

    Like

Trackbacks/Pingbacks

  1. Mopperen over trainingen softskills. | De lerende docent - 22 oktober 2016

    […] Of ze iets leren hangt van henzelf af, dat kan ik niet sturen. Daarover las ik vanmorgen nog een mooi artikel: Leren laat zich niet afdwingen’ en nog negen fundamentele principes van Philippe Meirieu […]

    Like

  2. ‘Leren laat zich niet afdwingen’ en... - 23 oktober 2016

    […] Onderwijs heeft een triadische structuur. Altijd zijn de volgende drie elementen in het spel: de leerling, de leraar en de lesstof. In het denken over onderwijs voerden de afgelopen maanden met name de woorden ‘lesstof’ en ‘curriculum’ de boventoon ten koste van die van ‘leraar’ en ‘leerling’. VO-docenten Liesbeth Breek en Simon Verwer delen tien fundamentele principes met betrekking tot ‘leren’, vertaald uit het werk van de Franse pedagoog Philippe Meirieu.  […]

    Like

Geef een reactie of deel je eigen ervaringen. Graag met je eigen naam ondertekenen, geen pseudoniemen. Anonieme reacties worden verwijderd.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: