Gedachten bij de nieuwe universitaire pabo

Het argument dat telkens terugkeert, als woordvoerders van de Radboud Universiteit uitleggen waarom ze het toch nodig vonden een universitaire pabo (voluit Pedagogische Wetenschappen van Primair Onderwijs) op te richten, ondanks de jarenlange goedlopende samenwerking met de HAN in de Academische Pabo (ALPO), is dat deze nieuwe opgeleide leraren ervoor zullen zorgen dat ‘wetenschappelijke inzichten worden vertaald in de praktijk van de klas.’

Dat vind ik om verschillende redenen niet zo’n goed argument. In de eerste plaats is dat het probleem niet. Het is niet dat de klassenpraktijk nu verstoken blijft van wetenschappelijke inzichten. Die worden namelijk op reguliere pabo’s óók toegepast, en anders wel op de ALPO. En dan nog, het belangrijkste probleem waar leraren mee kampen, is niet hun gebrek aan wetenschappelijke inzichten, maar het vinden van een balans in het voortdurende beroep dat op ze wordt gedaan, op cognitief, persoonlijk-normatief, emotioneel en ook fysiek vlak.

Begrijp me goed, ik ben ervoor dat alle leraren een masteropleiding hebben gevolgd. En meer academische routes zouden meer studenten kunnen verleiden om tot leraar opgeleid te worden. Maar waar het om gaat, als we leraren ook willen behouden voor het onderwijs, is collegiale steun en samenwerking. En in de tweede plaats, minder nadruk op ‘performativiteit’, dat wil zeggen: alle activiteiten binnen het onderwijs plaatsen binnen het perspectief van scoren en effectiviteit.

Dat zijn ook wetenschappelijke inzichten, waar de RU hier voor kiest om die te negeren. Er worden nu leraren opgeleid die de boodschap meekrijgen: jullie zijn beter, want jullie komen de wetenschap brengen. Daarmee is het gesprek in de lerarenkamer bij voorbaat vergiftigd. Zo importeren we de sterke nadruk op selectie, die een nadelig kenmerk van het Nederlandse onderwijs is, in de lerarenopleiding, en versterken we het hoog/laag-denken. Precies een vorm van ‘performativiteit’ die niet helpt bij het behouden van leraren voor het beroep.

Goed leraarschap gaat niet alleen over wetenschappelijke kennis (in nauwe zin), maar ook praktijkkennis, over het vinden van de balans tussen instrumentele en normatieve professionaliteit, over het primair opvatten van onderwijs en lesgeven als handelingspraktijk. Daarom is voortdurende en intensieve uitwisseling nodig tussen denken en doen, voelen en redeneren, onderzoeken en uitproberen, en vooral jezelf in vraag kunnen stellen als leraar (en, afgeleid daarvan: als schoolleider, onderzoeker …).

Dat is waar ik me zorgen over maak. Deze stap versterkt de versnippering in de opleidingen, daarmee de tegenstellingen binnen de beroepsgroep, verhoogt misschien het imago van deze nieuwe opleiding, maar verlaagt het imago van het vak van leraar in zijn geheel. Het lerarenberoep heeft meer gezamenlijkheid nodig, niet nog meer verdeeldheid.

En of het voor kinderen beter is, daarover heeft niemand het. Waar is die wetenschappelijke onderbouwing eigenlijk? Of gaan we hier misschien – je durft het haast niet te zeggen – experimenteren met kinderen?

Over Hartger Wassink

Onderzoeker en adviseur De Professionele Dialoog. Medewerker NIVOZ Forum.

10 Reacties naar “Gedachten bij de nieuwe universitaire pabo”

  1. Prima stuk & redenatie. Laat de wetenschap eerst eens meten waar het onderwijs teveel stress aan ervaart.

    Like

  2. Ik ben het grondig met je eens Hartger! De idee die ten grondslag ligt aan de nieuwe academische PABO (‘echte academici’) en de insteek van het curriculum (grote nadruk op Directe Instructie Model, weinig aandacht voor vakkennis, wetenschappelijke benadering van pedagogiek) doet de verbinding met de praktijk en het doorgronden van de praktijk geen goed.

    Like

  3. Uit de inhoud van het stuk maak ik niet direct op dat het idee van het inbrengen van wetenschappelijke kennis en inzichten polariserend of vervreemdend zou werken maar veeleer de vooronderstelling (wellicht terecht) dat er versnippering zal optreden in de bronnen van waaruit er instroom van leraren zal plaatsvinden. Is dat niet een wat angstige ziens- of denkwijze? Is er wellicht voor de grond van die angst dan wel een wetenschappelijke onderlegger? Dan zou ik die verwijzing graag terugzien.

    Like

    • Het punt is: die wetenschappelijke inzichten worden nu al ingebracht. Zowel in de reguliere pabo, als in de ALPO. Over de ALPO waren/zijn studenten, veld, HAN en RU tevreden. (Het kan altijd beter natuurlijk). De RU heeft eenzijdig, tegen de wens van de HAN in, dit idee doorgezet. Als je al over wetenschappelijke onderleggers wilt spreken, dan ligt de bal bij de RU om te bewijzen dat dit tot beter onderwijs leidt. De schade aan de versnippering en de samenwerkingsrelatie tussen HAN en RU is aantoonbaar, daar is geen wetenschap voor nodig. Naar oorzaken en effecten van versnippering en statusverschillen tussen leraren zou hoognodig eens onderzoek gedaan moeten worden. Ik denk dat we daar een belangrijke factor voor het lerarentekort te pakken zouden hebben. Kortom: het is niet zozeer angst voor versnippering als wel vaststelling dat die er is. Mijn zorg is de samenwerking tussen leraren (best een hoop onderzoek over) en hoe doe hiermee moeilijker wordt gemaakt.

      Like

  4. We kunnen alleen dingen te weten komen door dingen uit te proberen. In die zin is elke voorgestelde verandering in het onderwijs een experiment op kinderen. Het onderwijs in Finland wordt alom geprezen. In dat land moet elke leerkracht, ook als hij kleuters onder zijn hoede heeft, universitair geschoold zijn. De leerkracht krijgt daar bijgevolg veel meer erkenning dan de leerkrachten hier en de kinderen behalen er betere resultaten. Als we niets doen blijven we zitten met een groeiend imagoprobleem voor de leerkrachten in het basisonderwijs. De mogelijkheid van een universitaire pabo moet dan alleen al om deze reden geprobeerd zijn.

    Daarnaast om nog een reden.
    Het is schrikbarend hoe veel leerkrachten in het basisonderwijs zich door een gebrek aan wetenschappelijk denken van alles op de mouw laten spelden. Om te voorkomen dat we verzanden in onderwijsjargon daarom een concreet voorbeeld. Dan weten we allemaal waar we het over hebben.
    Zie: http://www.alfabetcode.be/waarom-schrijfdans-niet-deugt/
    Bekijk beide video’s helemaal en lees de begeleidende tekst.
    In deze post van prof. Erik Moonen van de Universiteit Hasselt beschrijft hij hoe de leerkrachten een pseudowetenschap niet weten te herkennen en de cursusleidster rücksichtslos volgen in alles wat ze voorstelt. Ook als ze roept dat ieder het in zijn eigen tempo mag doen terwijl de gedraaide muziek én de hele groep maar één tempo toestaan.
    De leerkrachten in deze video’s hebben een reguliere pabo-opleiding gevolgd. De vraag is nu wie ook maar deze leerkrachten serieus nemen kan die zo op commando om de tafel hoppen en zich geen seconde afvragen waar dit allemaal goed voor is. Prof. Moonen legt in deze post keurig uit in welk opzicht het in deze video’s voorgestelde onderwijsconcept hier aan wetenschappelijkheid ontbreekt.
    Juist omdat het concept universitaire pabo tot nog toe ontbreekt is het hoog tijd om te zien of er geen leerkrachten kunnen worden opgeleid die in staat zijn om mythes en onwetenschappelijkheid te herkennen of op zijn minst de logica beter zullen kunnen hanteren.
    Daar komt nog iets bij. Over het algemeen worden in scholen methodes gebruikt, via boeken en werkschriften en/of via computerprogramma’s. Echter, zo ongeveer het meeste lesmateriaal ontsnapt aan een kwaliteitscontrole. Geen uitgever stelt tot nog toe de eis dat een methodeschrijver aantoonbaar vakkundig moet zijn. Uit ervaring weet ik dat vaak leerkrachten, zonder aantoonbaar vakkundig te zijn, mee mogen schrijven aan een methode. En ook uit ervaring stel ik vast dat veel leerkrachten in het basisonderwijs niet in staat zijn om de vakkundigheid van een methode te beoordelen.
    Overheid en inspectie mogen geen methode voorschrijven of verbieden. Van een universitair opgeleide leerkracht mogen we verwachten dat hij/zij een methode in elk geval wetenschappelijker en vanuit een andere manier van denken kan bevragen en beoordelen. Bijvoorbeeld zoals Erik Moonen het heeft voorgedaan.

    En Pieter Boshuizen: als het Directe Instructiemodel uit verschillende meta-analyses aantoonbaar effectiever is gebleken, zie ik geen enkele reden om de kinderen dit te onthouden.
    En wie zegt dat er geen belangstelling voor vakkennis zal zijn?
    Alvorens deze nog te ontwikkelen opleiding te veroordelen lijkt het me beter eerst eens wat resultaten af te wachten. Dan hebben we dus nog een paar jaar te gaan.

    Like

    • Dat leraren een mastertitel zouden moeten hebben, ben ik met je eens. Dat kan nu al, oa via de ALPO. Ik zie de meerwaarde niet van het opbreken van die samenwerking, te meer omdat het leidt tot een wij/zijn denken in de lerarenkamer. Het verbaast me dat je dat argument dat ik hier inbreng, negeert.
      Mastertitels kun je ook op het hbo krijgen. Het idee dat de universiteit beter is dan het hbo, is een Nederlandse abberatie waarvoor geen wetenschappelijke grond is, ook nog eens internationaal afwijkend.
      Met deze stap wordt dat standsverschil bevestigt. Als de RU het werkelijk om het verbeteren van het niveau van doen was, zou ze beter de samenwerking met de hogeschool kunnen verdiepen en ervoor pleiten dat hbo-masters dezelfde status krijgen als universitaire masters. Dat gaan ze niet doen, want dat gaat in tegen hun korte termijn eigenbelang. Dat is logisch vanuit marktwerking en concurrentie gedacht, maar is precies het soort performativiteit waar Biesta en Kelchtermans voor waarschuwen. Het is prima als ervoor wordt gekozen hier selectief in te winkelen (zodra leraren hun bevoegdheid hebben, vinden we het plots heel belangrijk dat ze samenwerken en in staat zijn de excessen van marktwerking te trotseren), maar het zou de RU sieren als ze tenminste onderkennen dat ze hier tegenstrijdig bezig zijn. Verder wacht ik net als jij de ontwikkelingen af.

      Like

  5. “Uit ervaring weet ik dat vaak leerkrachten, zonder aantoonbaar vakkundig te zijn, mee mogen schrijven aan een methode. En ook uit ervaring stel ik vast dat veel leerkrachten in het basisonderwijs niet in staat zijn om de vakkundigheid van een methode te beoordelen.” schrijft Ben Hamerling in zijn reactie.

    Ik mis hier dan weer de onderbouwing voor persoonlijke ervaring en casuïstiek als evident bewijs en ik mis de legitimitering voor de gedachte dat die persoonlijke mening leidend mag zijn voor een absolute beoordeling en daaruit volgend handelen. Dat een voorgestelde verbetering logisch, bruikbaar en causaal herleidbaar is, blijkt nog onvoldoende. Gezien aanleiding en probleemstelling zou je ofwel vermoeden dat de reguliere Bachelor PABO al voldoet en het probleem niet bestaat, ofwel dat je die PABO aanpast op basis van de evidentie en met het “betere” academische niveau waarvan je vindt dat die aspecten ontbreken.

    Eén universitaire PABO zonder verdere heldere analyse en bewezen noodzaak voor veranderingen suggereert vooral onderscheid dat onvoldoende urgent is voor het hele onderwijs.

    Like

  6. Kijk ook eens naar andere beroepsopleidingen die bezig zijn met academisering. Bijvoorbeeld naar de verpleekunde. https://mediator.zonmw.nl/mediator-18-juli-2016/er-wordt-veel-te-weinig-kennis-ontwikkeld-en-toegepast/

    Like

  7. Tja….. zeker nuttig. Alleen……dan het zelfde salaris en dezelfde slechte carrière mogelijkheden?

    Like

  8. De Engelse onderwijswetenschapper Michael Eraut die vooral bekend is door zijn onderzoek naar de professionele ontwikkeling van leraren schrijft: ‘Knowledge of contexts and organisations is often acquired through a process of
    socialisation through observation, induction and increasing participation rather than
    formal inquiry. Thus norms, local discourse and other aspects of an organisational or
    occupational culture are acquired over a significant period of time by processes which
    implicitly add meaning to what are explicitly interpreted as routine activities. For
    example, Tomlinson (1999) points out that as a result of many years of schooling,
    student teachers implicitly ‘know what teachers do’. Even though they may explicitly
    argue, and have personally experienced, that many teaching activities do not promote
    learning, this may be over-ridden by their implicit knowledge of the expected role of
    teachers when they are confronted by a combination of the practical need to take
    charge of a classroom and the psychological need to be identified as a genuine teacher and not just a student. Implicit knowledge can be very powerful indeed even when, as in most teacher training, explicit knowledge is available by the bucketful (Eraut, M. (2000). Non-formal learning and tacit knowledge in professional work. British Journal of Educational Psychology, 70, 113-136).

    En daarom is een wetenschappelijke vorming van leraren geen garantie voor een goede leraar. Dat is uitermate naïef. Natuurlijk dienen leraren over een formele, wetenschappelijke kennisbasis te beschikken. Maar de beroepsvorming – net als die van een jurist en een arts – zal in de praktijk moeten plaatsvinden. Daar zullen begeleiders oog moeten hebben voor het niet-formele, impliciete (‘stille’) weten dat daarbij in het spel wordt gebracht. Dat niet formele, impliciete weten zal naar ”boven gehaald” moeten worden en geconfronteerd moeten worden met meer formele kennis. Dat noemt Lee Shulman het ontwikkelen van ”wijsheid van de praktijk”. Ik ben zelf van mening dat veel zogenaamde wetenschappelijke theorieën niet relevant zijn voor het ontwikkelen van die wijsheid van de praktijk. Ze zijn te fragmentarisch, te algemeen en te abstract. Wat we nodig hebben zijn waardegeladen, praktijknabije theorieën. In het verleden bood die pedagogiek die. De pedagogiek bood een coherente praktijktheorie. Wat daar voor in de plaats gekomen is een lappendeken aan sociaal-wetenschappelijke kennis die om de zoveel jaar weer verandert. Wat te doen?

    Like

Geef een reactie of deel je eigen ervaringen. Graag met je volledige naam en achternaam ondertekenen, geen pseudoniemen. Anonieme reacties worden verwijderd.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: