Ongelijkheid en het leenstelsel

Het is ondertussen meer dan 15 jaar geleden. Ik zat nog in mijn opleiding pedagogiek aan de Gentse universiteit en we kregen een gastcollege van een man die ondertussen een cruciale plaats in internationaal onderwijs bekleedt. De twee uur die hij ons toen meegaf, noem het een inleiding op onderwijseconomisch denken, bleek achteraf een van de meest relevante momenten in mijn opleiding. Veel van wat de man toen vertelde, is de voorbije jaren concrete realiteit geworden.

Enkel op 1 moment schrok ik: hij verdedigde een leenstelsel boven een systeem van studiebeurzen. Ik herinner me nog goed dat ik aan de professor vroeg of de man eerder liberaal was, terwijl hij in feite eerder een socialistische signatuur heeft. Zijn motivatie om leenstelsels te verdedigen boven beurzen was sociaal ingegeven: de redenering is dan dat mensen die verder studeren achteraf veel verdienen en dat het oneerlijk is dat mensen die niet verder studeren (en de hele tijd belasting betalen) de studerenden te betalen om door studeren rijker te worden dan diegene die de studies via belastingen en beurzen betalen.

Toen het Nederlandse onderwijs dit stelsel invoerde en als minister Bussemaker het te vuur en te zwaar verdedigt, moet ik vaak met mijn ogen knipperen, maar deze redenering zorgde er voor dat ik het toch kon rijmen met een PVDA-minister.

Maar het probleem met maatregelen is dat ze soms theoretisch gezond lijken, er in de praktijk vaak bijverschijnselen zijn. Er was vorige week al het inspectierapport dat de stijgende ongelijkheid in Nederland aankaartte, en ook deze maatregel blijkt belangrijke neveneffecten te hebben: de zwakste groepen in de samenleving gaan minder naar het hoger onderwijs. Ze durven minder het risico te nemen. 

Bussemaker zelf is niet onder de indruk in de Volkskrant:

‘Ik constateer dat het leenstelsel geen grote gevolgen heeft gehad voor de toegankelijkheid van het hoger onderwijs’, zegt ze. ‘Deze uitkomsten sluiten aan bij onze verwachtingen.’

Volgens de minister is de afname van de instroom – óók die van studenten met laagopgeleide ouders – vooral te verklaren door een ‘boeggolf’: de groep studenten die na hun middelbare school geen tussenjaar namen maar zich in 2014 direct inschreef bij een opleiding, zodat ze nog een basisbeurs kon krijgen. Zij tellen dus niet mee voor 2015.

Ook wijst Bussemaker erop dat bij enkele opleidingen de toegangseisen bewust zijn verscherpt, bijvoorbeeld bij de Pabo’s. Ook dat zou hebben geleid tot een afname van het aantal studenten.

Dat laatste lijkt me geen zuivere verklaring voor dit fenomeen (al kan ik me inbeelden dat de kansengroepen eerder naar hogeschool dan naar universiteit gaan), de andere verklaring kan goed mogelijk zijn alhoewel ik me kan inbeelden dat net deze groep sowieso minder geneigd is om een bufferjaar te nemen. En dan wordt het een probleem. Niet enkel een politiek maar gewoon een reëel probleem voor honderden jongeren.

Een fout toegeven als leidinggevende is vaak moeilijk, zeker als je een beleidsmaatregel nam die verkeerd uitvalt. Maar ik vrees dat dit hier wel degelijk het geval is…

4 Reacties to “Ongelijkheid en het leenstelsel”

  1. Even een kort intro omtrent mezelf. Ik ben sinds 2 jaar met pensioen en heb gewerkt als Maintenance Engineer (E) voor de Marine. Sinds een jaar ben ik betrokken bij de stichting CodeUur en volg ik alle discussies mbt onderwijs. Wat mij als technicus vooral opvalt is dat in bijna alle discussies gezocht wordt naar problemen en oorzaken. Zelden zie ik oplossingen voorbij komen.
    Neem de discussie over het onderzoek naar veranderingen tgv het niet meer leidend zijn van de Cito toets. Na het onderzoek is overduidelijk dat er een duidelijke correlatie is tussen verandering omtrent Cito toets en het vergroten van de sociale kloof tussen bevolkingsgroepen. Dus denk ik dan met mijn technische achtergrond “we hebben een parameter gewijzigd, situatie is verergerd dus we moeten de wijziging ongedaan maken om terug te keren naar een bekende situatie” . Er zijn bevolkingsgroepen die hun kinderen niet voldoende kunnen steunen om gebruik te kunnen maken van de gelijke kansen die het onderwijs in principe biedt. Daar moet de focus op liggen, hoe bereiken we die mensen .Paar opties die boven komen drijven .:
    Kleinere klassen in probleemwijken
    Langere schooltijden voor kinderen met achterstand of te verwachten achterstand
    Bijscholing voor ouders actief aanbieden, kinderen zullen (hoop ik, wordt niet gesteund door onderzoek ) meegezogen worden.
    Klinkt misschien idealistisch en simplistisch, maar ik ben nu eenmaal een produkt van de jaren 50 en 60 en ik word niet gehinderd door een onderwijskundige achtergrond.

    Like

  2. Even een kort intro omtrent mijn persoon. Ik ben sinds 2 jaar met pensioen en sinds een jaar betrokken bij de stichting CodeUur. Ik heb gewerkt als Maintenance Engineer (E) voor de Marine. Ik volg alle discussies die spelen omtrent onderwijs en kijk daarnaar met (uiteraard) technische en buitenstaandersblik. Van de zaken die mij opvallen in die discussies is het gebrek aan oplossingsgerichtheid wel de voor mij meest in het oog springende.
    Neem bijvoorbeeld de discussie die ontstaan is over het onderzoek naar ongelijkheid . De onderzoek conclusie is duidelijk ,de kloof tussen verschillende sociale groepen mbt schoolkeuze is vergroot met als oorzaak wijzigingen rond de Cito toets ,de correlatie is sterk. Ik denk dan ,gedreven door mijn technische achtergrond “er is een parameter gewijzigd, gevolg de kloof tussen sociale groepen is vergroot, dus ga weer terug naar een bekende situatie door die wijziging op te heffen.”
    Het onderzoek laat ook duidelijk zien dat voor de wijziging Citotoets de kloof tussen sociale groeperingen ook overduidelijk aanwezig was. Laten we ons dan daar op richten, proberen die sociale groepen te benaderen en bereiken. We kunnen van mensen met zelf nauwelijks meer dan PO niet verwachten dat ze hun kinderen begeleiden om zo betere resultaten te bereiken. Hoe kunnen we die groepen bereiken (altijd in oplossingen denken ) Er komen een paar mogelijkheden bij me op.
    Klasgrootte in achterstands wijken verkleinen
    Lestijden verlengen in die wijken
    Ouders van kinderen met te verwachten leerachterstand actief benaderen en bijscholing aanbieden op dezelfde school als de kinderen (kinderen volgen dan vanzelf hoop ik , is niet gesteund door onderzoek denk ik )
    Dit zijn zomaar wat zaken die bij me opkomen er zullen er ongetwijfeld meer volgen. Ik word niet gehinderd door ook maar enige onderwijskundige kennis en probeer hier gewoon met gezond verstand naar te kijken en over na te denken. Normaal gesproken meng ik me niet in discussies maar nu kan ik het niet meer laten. Ik ben immers toch ook een produkt van de jaren 50 en de activistische jaren 60

    Like

  3. Dit is op X, Y of Einstein? herblogden reageerde:

    Schreef deze bijdrage gisteren voor de blog van ons blogcollectief, ik deel hem ook graag hier.

    Like

Trackbacks/Pingbacks

  1. Studieleningen in Engeland dubbel zo groot als in de VS | X, Y of Einstein? - 3 mei 2016

    […] En of studieleningen dan tot meer gelijkheid zorgen? […]

    Like

Geef een reactie of deel je eigen ervaringen. Graag met je eigen naam ondertekenen, geen pseudoniemen. Anonieme reacties worden verwijderd.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: