Bevoegde docenten

Tijdlang is de term “Horizontale verantwoording” mode geweest in het onderwijs. Scholen dienden aan de belanghebbenden inzicht te geven in de kwaliteit van hun onderwijs. Die belanghebbenden zijn de ouders en de financier (toch weer de overheid) in de vorm van de inspectie. Concreet leidde dit onder andere tot de site Vensters voor verantwoording, waarin diverse kentallen van een school openbaar toegankelijk zijn.

In Vensters ontbreekt echter een indicatie over het percentage lessen dat door bevoegde docenten gegeven wordt. En dat is, op zijn minst, opvallend. Een verkenning van het thema.

Diploma

Een modern mens kan niet alles zelf. Elke dag, elke minuut, vragen wij aan anderen om werk voor ons te doen. Of het nu het leveren van elektriciteit is, het besturen van een bus, het vullen van een gaatje in het bovengebit, of het passen op onze kinderen is. Arbeidsdeling, waarbij de ene persoon iets voor de ander doet in ruil voor bijvoorbeeld geld, vraagt om een bewijs dat degene die de dienst of het product levert, dat goed zou moeten kunnen.

Kon in de middeleeuwen volstaan worden met een gildesysteem, waarbij de reputatie van de leermeester het kwaliteitsstempel voor de gezel was, in de moderne tijd vervullen diploma’s deze rol. De goede naam en faam van de timmerman was de garantie voor goede kwaliteit timmerwerk, van de meester en van de gezel. Uitgegeven door instanties of personen, zijn dit papieren verklaringen die snel en helder duidelijk maken welke opleiding iemand gehad heeft en wat de afnemer kan en mag verwachten.

Diploma en bevoegdheid

Een diploma geeft toegang tot een bevoegdheid. Het certificaat van het CBR geeft het recht op een rijbewijs, het arts-diploma van een faculteit geneeskunde geeft (uiteindelijk) toegang tot de BIG-registratie. Het diploma van een lerarenopleiding geeft toegang tot de bevoegdheid om les te geven. In het dagelijkse spraakgebruik wordt in het onderwijs volstaan met de vraag of een docent bevoegd is. Dit mede omdat de bevoegdheid, anders dan bij het rijbewijs, hetzelfde document is. Een bevoegde docent is dus een gediplomeerde docent. Het theoretische geval dat een docent wel het diploma heeft, maar niet bevoegd is, komt niet of zeer zelden voor.

Een woud aan diploma’s geeft de bevoegdheid tot lesgeven in het VO. Het gaat te ver om dat hier verder uit te diepen. Belangrijk is wel dat een bevoegdheid geldt voor een schoolvak binnen een bepaald onderwijstype en daar binnen het niveau. Bijvoorbeeld: LO in het VMBO, wiskunde in leerjaar 6 van het VWO, nederlands in de onderbouw van de Havo. En zo zijn er nog honderden voorbeelden te geven. Dit is zéér gedetailleerd geregeld en vastgelegd. Het is ook dynamisch: bevoegdheden worden verleend en ingetrokken. Kon 20 jaar geleden een leerkracht van het basisonderwijs in het VMBO lesgeven, thans is dit voor grote groepen leerkrachten met een PABO-diploma niet meer mogelijk.

Een persoon zonder bevoegdheid en (in het onderwijs) dus ongediplomeerd is, heet in het dagelijks leven overigens nog steeds een docent of leerkracht. Hiermee wordt, ook in de taal, duidelijk dat bevoegd als een plus gezien wordt.

Onbevoegd, soorten en maten.

Een persoon die onbevoegd is, kan wel de taak van docent vervullen. Welke situaties komen voor in de praktijk?

  1. De persoon is studerend voor een voor die les passend diploma met bevoegdheid.
  2. De persoon is gediplomeerd voor een ander niveau. Bijvoorbeeld de docent wiskunde met een bevoegdheid voor de onderbouw H/V en het VMBO geeft wiskunde aan de bovenbouw HAVO. De persoon is onderbevoegd. Een persoon kan ook overbevoegd zijn, maar dat wordt niet als problematisch gezien.
  3. De persoon is gediplomeerd voor een ander vak. De docent NaSk geeft Wiskunde. De persoon is scheefbevoegd.
  4. De persoon is niet gediplomeerd en niet studerend. De persoon is onbevoegd.

Wellicht zijn er meer categorieën, ook combinaties van genoemde categorieën komen in de praktijk voor.

Horizontale verantwoording

Horizontale verantwoording verlangt van de schoolbesturen dat deze inzicht geven in de kwaliteit van het onderwijs dat zij aanbieden. Eén van de sleutelfactoren voor onderwijskwaliteit is de opleiding van de docenten. Die behoort op alle dimensies passend te zijn. Daarmee wordt het voor de hand liggend dat een schoolbestuur het percentage bevoegd gegeven lessen openbaar als openbaar maakt.

_____________________
Met dank aan Hannes Minkema @hminkema (nom de plume). Zijn steeds terugkerende vraag naar aandacht voor dit thema is de directe aanleiding voor deze blogpost.

Het thema van deze post is bevoegdheid. Reacties over bekwaamheid zijn wellicht relevant maar zijn voor deze post off-topic.

About Paul Ket

Paul Ket studeerde onderwijskunde aan de universiteit Twente en is, na 10 jaar werkzaam geweest te zijn in de universitaire wereld en als teamleider in het vmbo (Wellantcollege), sinds kort weer docent wiskunde, verbonden aan Revius Lyceum Doorn.

3 Reacties to “Bevoegde docenten”

  1. Schoolbesturen en schooldirecties kunnen zelf de belangrijkste eerste stap zetten door alleen nog bevoegde leerkrachten/docenten aan te stellen en hier duidelijk over te zijn naar buiten. Het is niet alleen van belang voor ouders en leerlingen, ook voor collega’s moet het helder zijn dat er niet met meerdere maten wordt gemeten.
    Onderbevoegd en ook scheefbevoegd (de term alleen al) zijn onwenselijk, ook als de scheefbevoegden ‘bekwaam’ zouden zijn. ‘Bekwaam’ is een verhullend begrip, waar iedereen een andere lading aan toekent. Als iemand bekwaam zou zijn, dan is het halen van een papiertje toch een eitje? Waarom dan niet eisen dat papiertje gehaald wordt voordat er een aanstelling wordt verleend?

    Like

  2. @Marijke Kaatee

    Natuurlijk kunnen scholen dat zelf vermelden, maar…. zij hebben daar niet altijd belang bij. Onbevoegde leraren zijn een flexibel onderdeel van de formatie. Zij hebben per definitie geen vaste aanstelling en kunnen bij boventalligheid zonder meer te horen krijgen dat zij het volgende jaar geen uren meer hebben. Daarentegen is het handig om mensen die wel een vaste aanstelling hebben, maar waarvoor er niet genoeg uren zijn, lessen te laten geven in een vak waarvoor zij niet bevoegd zijn. Een kwestie van geld dus….
    Namens LIA heb ik in een werkgroep van Vensters deelgenomen om het percentage bevoegd gegeven lessen vermeld te krijgen. Er bleek toen dat het voor sommige vmbo-vakken lastig was om de bevoegdheid vast te stellen, maar voor vmbo-tl, havo en vwo zou het helemaal niet zo moeilijk zijn om de cijfers boven tafel te krijgen.
    Dit is nu typisch een zaak waarop de inspectie zou moeten toezien.

    Liked by 1 persoon

  3. Mijn bevoegdheid geeft regelmatig discussie. Opgeleid in het tweede graads gebied herkennen velen mijn opleiding en dus ook bevoegdheid niet. Met een ervaring van 25 jaar vind ik dat ik een goede bekwaamheid heb opgebouwd.
    Daarbij wil ik mij elk jaar bijscholen en werk ik er ook aan om de nieuwste ontwikkelingen bij te houden.

    Dit als een persoonlijke reactie.

    Vriendelijke groet,

    Like

Geef een reactie of deel je eigen ervaringen. Graag met je eigen naam ondertekenen, geen pseudoniemen. Anonieme reacties worden verwijderd.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: