Wereldgericht onderwijs en schoolleiderschap – Essay naar aanleiding van het boek van Gert Biesta 2

Inleiding

In het boek Wereldgericht Onderwijs van Gert Biesta speelt het concept van subjectificatie een centrale rol. Dit artikel reflecteert op Biesta’s inzichten, met een focus op de kwetsbaarheid van de leraar, het belang van het persoonlijke in het curriculum, en de implicaties voor schoolleiderschap.

Kwetsbaarheid van de Leraar

Biesta beschrijft de kwetsbaarheid van de leraar in relatie tot macht. De leraar staat voor de leerling als een autoriteitsfiguur, maar deze positie brengt een inherent risico met zich mee: de mogelijkheid dat de leerling niet reageert zoals verwacht. Deze machtsuitoefening kan daarom leiden tot een gevoel van kwetsbaarheid. Echter, volgens Biesta is de kwetsbaarheid van de leraar niet uitsluitend verbonden aan macht, maar ook aan de menselijke aspecten van het leraarschap.

Een leraar brengt meer dan alleen kennis naar de klas; ze brengt haar volledige zelf mee – haar waarden, overtuigingen en emoties. Deze persoonlijke dimensie maakt de leraar kwetsbaar voor aanvallen op haar persoon. Het voorbeeld uit Elisabeth Strout’s werk, waarin een leerling een lerares beledigt vanwege haar gewicht, illustreert hoe diep woorden kunnen snijden, omdat de leraar niet alleen als professional, maar ook als mens wordt geraakt.

Intuïtief Weten en Persoonsvorming

Leraren baseren hun lesgeven niet alleen op objectieve kennis, maar ook op intuïtief weten. Dit intuïtieve weten is verbonden met de persoon van de leraar, haar wereldbeeld, en haar idee van wat goed is om te doen. Dit maakt het onderwijsproces complex en rijk, maar ook kwetsbaar. Wanneer een leerling een leraar beledigt, raakt dit niet alleen haar professionele trots, maar ook haar persoonlijke integriteit.

Dit impliceert dat leraren in staat moeten zijn om hun eigen emoties en kwetsbaarheden te erkennen en te hanteren. Professioneel zelfverstaan, zoals beschreven door Geert Kelchtermans, speelt hierbij een cruciale rol. Leraren moeten zich bewust zijn van hun eigen normen, waarden, en overtuigingen, en hoe deze hun interacties met leerlingen beïnvloeden.

Curriculum en Persoonlijke Dimensie

Biesta betoogt dat het curriculum niet alleen gericht moet zijn op kennisoverdracht, maar ook op persoonsvorming. Dit betekent dat leraren hun eigen persoonlijke ontwikkeling moeten integreren in hun lesgeven. De persoonlijke dimensie van de leraar is onlosmakelijk verbonden met de uitvoering van het curriculum. Het curriculum moet ruimte bieden voor subjectificatie, waarbij zowel leerlingen als leraren worden erkend als volwaardige subjecten.

Dit brengt ons bij de rol van de schoolleider. Schoolleiders moeten het voorbeeld geven in het omgaan met de persoonlijke dimensie in het onderwijs. Ze moeten een omgeving creëren waarin leraren zich veilig voelen om hun eigen kwetsbaarheden te erkennen en te ontwikkelen. Dit vraagt om leiderschap dat gericht is op het ondersteunen van de persoonlijke en professionele groei van leraren.

Vrijheid en Verantwoordelijkheid

Biesta benadrukt dat onderwijs niet alleen gaat over het volgen van regels en instructies, maar over het ontwikkelen van de vrijheid en verantwoordelijkheid van leerlingen. De Parks-Eichmann paradox, die hij introduceert, illustreert dit punt. Rosa Parks gebruikte haar vrijheid om tegen onrecht te vechten, terwijl Adolf Eichmann zijn vrijheid opgaf door blindelings bevelen op te volgen.

Onderwijs moet leerlingen helpen hun eigen vrijheid te ontdekken en te gebruiken op een verantwoorde manier. Dit betekent dat ze moeten leren hoe ze hun eigen keuzes kunnen maken en de gevolgen van die keuzes kunnen dragen. Leraren spelen hierin een cruciale rol door een voorbeeld te zijn van hoe je als individu verantwoordelijkheid kunt nemen voor je eigen daden en die van anderen.

De Rol van de Schoolleider

Schoolleiders moeten het belang van subjectificatie en persoonlijke ontwikkeling in het onderwijs erkennen. Ze moeten een cultuur creëren waarin leraren worden aangemoedigd om zichzelf te blijven ontwikkelen en hun eigen kwetsbaarheden te omarmen. Dit vraagt om een leiderschapsstijl die open, ondersteunend en reflectief is.

Conclusie

Biesta’s concept van wereldgericht onderwijs en subjectificatie biedt een waardevol kader voor het heroverwegen van de rol van kwetsbaarheid, persoonlijke ontwikkeling en leiderschap in het onderwijs. Het curriculum moet niet alleen gericht zijn op kennisoverdracht, maar ook op de persoonsvorming van zowel leerlingen als leraren. Schoolleiders spelen een cruciale rol in het creëren van een ondersteunende omgeving waarin deze ontwikkeling kan plaatsvinden. Door aandacht te besteden aan de persoonlijke dimensie van het onderwijs, kunnen we een rijker en betekenisvoller leerproces voor alle betrokkenen bevorderen.

Lees het volledige artikel op Wij-leren.nl via deze link: https://wij-leren.nl/wereldgericht-onderwijs-schoolleiderschap-2.php

Deel 3 van dit essay: Vrijheid en verantwoordelijkheid, Het ‘ik’ van de leerling en het huidige curriculum, en Het ‘ik’ van de leraar en het systeem.