In het onderwijs is professionaliteit al een aantal jaren een buzz-woord. Docenten zijn hoog-opgeleide professionals, het Lerarenregister draagt bij aan die professionaliteit enz. Een korte wandeling door wat door Mintzberg de “professionele bureaucratie” genoemd wordt.

Professionele bureaucratie.

Voordat de haren rechtop gaan staan: Mintzberg[i] gebruikt deze naam als een neutraal label voor de manier waarop een organisatie ingericht is. Hij beschrijft nog vier mogelijkheden aan de hand van zijn organisatiestructuur-model. Kenmerk van een Professionele bureaucratie is dat er hoog opgeleide medewerkers zijn (professionals) die volgens tevoren afgesproken procedures en randvoorwaarden, behoorlijk autonoom, hun werk doen (bureaucratie). Opvallend in zijn boek is dat Mintzberg voor de illustratie van dit type organisatie juist een school neemt. Het is die autonomie die het besturen van zo’n organisatie lastig maakt en één van de grootste mopperpunten uit het onderwijs oplevert: vergaderingen. Zo’n professionele bureaucratie, veronderstelt professionals.

Een enge definitie.

Volgens mij is een eenvoudige omschrijving van een professional, iemand die het werk doet waarvoor hij/zij gekwalificeerd is. En die kwalificatie bestaat in Nederland bijna altijd uit een diploma of certificaat.

Gelet op de kwalificaties die docenten hebben, zijn zij dus professional in lesgeven en (universitair opgeleide eerstegraads) in het doen van eenvoudig onderzoek[ii].

competentiematrix

Naar mijn mening vatten de SBL competenties die taak mooi samen. Voor al het andere werk dat er in een school moet gebeuren, is een docent dus een amateur, oftewel een liefhebber. Wellicht bekwaam, maar niet gekwalificeerd.

De ruwe werkelijkheid.

Enige tijd geleden kwam ik op internet het volgende plaatje tegen:

2016-10-23-12-37-25

Hierin zijn de meeste taken die moeten plaatsvinden in een school, wel aangegeven. En wanneer ik dan het lijstje langs ga, zie ik bij elk onderdeel wel een collega die in de niet-lesgevende uren op die punten werk doet. Oftewel: een school zou een professionele bureaucratie kunnen zijn, maar is dat vaak niet of onvoldoende. De professionals doen (teveel) werk waarvoor ze niet gekwalificeerd zijn. En dat zit hem ook in kleine dingetjes. Dit schooljaar startte voor mij als mentor van een klas, met het controleren van een NAW-lijst, het uitreiken van kluissleutels, het beheren van wachtwoorden, het inrichten van een ELO, het voeren van sollicitatiegesprekken met LIO’s, schrijven van teksten voor het personeels-bulletin en het adviseren van leerlingen over vervolgonderwijs.

Het kan anders.

Professionaliteit is je werk doen op basis van behaalde kwalificaties. De consequentie hiervan is ook, dat je werk waarvoor je niet gekwalificeerd bent, dus niet of alleen onder begeleiding doet. Eén van mijn vroegere werkgevers heeft het functiebouwwerk langs deze lijn ingericht. Hierdoor werd het mogelijk om meer ondersteunend personeel aan te nemen en docenten konden zich meer concentreren op hun hoofdtaak. Dit laatste verminderde de ervaren werkdruk.

Beter en sneller.

Om docent te kunnen zijn, is een zekere eigenwijsheid noodzakelijk. Kopieerwerk, een lijstje bijhouden, een bus voor een schoolreisje regelen, LOB-gesprek met een leerling, etc etc doe je het liefst zelf, omdat je dan weet dat het goed gebeurt. Maar in een professionele bureaucratie is het ongewenst. Het is niet “des docents”. Daarnaast: als het je werk is, je je ergens echt op kan concentreren, dan kan je de beste prijs uitonderhandelen met busmaatschappijen, echt tijd nemen voor een LOB-gesprek, de administratie zonder verstoringen in één keer kloppend krijgen.

De mitsen en maren die ontstaan wanneer dit werk bij ondersteuning wordt ondergebracht zijn veelal terug te voeren op:

  • Verlies van controle, niet durven loslaten.
  • Slechte planning die maakt dat veel op het laatste moment moet.
  • Onrealistische en/of onnodig hoge verwachtingen over de kwaliteit van het werk.
  • Gebrekkig personeelsbeleid wanneer blijkt dat de ondersteuning niet de gewenste kwaliteit levert.
  • Verhullen van misstanden in de organisatie, omdat anders … er de dupe van wordt.

Professionaliteit betekent m.i. ook dat je de professionaliteit van een ander erkent en daar naar handelt en nalaat. En ja, je mag even je hart luchten over de schoolleiding, de ICT-afdeling of de afdeling Inkoop van de scholengroep. Maar daarna verdienen dat soort specialisten niet minder dan onze waardering. En wanneer die niet gegeven kan worden: iedereen heeft een leidinggevende die behoort in te grijpen. En ook een goed correctie- of exit gesprek voeren is een vak. Doe je dat fout, dan kan dat de organisatie veel geld kosten.

De volgende stap.

Dat het beroep docent aan verdere professionalisering toe is, lijkt op dit moment breed gedragen te worden (immers: dé reden voor het lerarenregister). Het is ook aan de individuele docent om zijn / haar eigen beroepsinvulling te professionaliseren.

 

 

[i] Mintzberg (1993) Structure in Fives: Designing effective organisations. Englewood Cliffs N.J.: Prentice Hall https://www.bol.com/nl/p/structure-in-fives/9200000000013468

[ii] Een gekwalificeerde onderzoeker is gepromoveerd en heeft door middel van een dissertatie laten zien onderzoek te kunnen doen. Vroeger heette het niet voor niks: drs., hij (zij) die doctor gaat worden.

5
Reageer op dit artikel

avatar
3 Comment threads
2 Thread replies
0 Volgers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
3 Comment authors
Paul KetNaomi MertensLoes HouwelingOver professionaliteit | Master Onderwijskunde ... Recent comment authors

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  Subscribe  
nieuwste oudste meest gestemd
Abonneren op
Naomi Mertens
Gast

Dag Paul, door de keuze die je maakt voor de definitie van de professional, stuur je als het ware aan op een mogelijk beperkte invulling van dit concept. Zelf ga ik liever uit van de definitie van Ruijters en Simons (2015): “iemand die ervoor kiest en zich erop toelegt om, met behulp van specialistische kennis en ervaring, klanten op een competente en integere manier steeds beter van dienst te zijn. Daarbij maakt hij gebruik van, en draagt actief bij aan, een community van medeprofessionals die het vak bij voortduring ontwikkelen.” Over de breedte van het vak en wat daar allemaal… Lees verder »

Loes Houweling
Gast
Loes Houweling

Mintzberg wordt ongetwijfeld te kort gedaan in ons begrip van een professionele bureaucratie, maar toch sluit mijn reactie op dit blog aan bij die voor de hand liggende kritiek. Freidson onderscheidt in zijn boek Professionalism, The third logic (2001) drie modellen om naar professionals te kijken, elk gebaseerd op andere krachten: bureaucratisch, markt en professionaliteit. Hij pleit voor dat laatste, het perspectief op professionaliteit en roept daarmee net als jij op voor het erkennen van kennis en vaardigheden van beroepsgroepen. Vanuit het Alchemieproject (een onderzoeksproject van Hogeschool Leiden waarin we mensen geïnterviewd hebben die door anderen gezien worden als gouden… Lees verder »

trackback

[…] In het onderwijs is professionaliteit al een aantal jaren een buzz-woord. Docenten zijn hoog-opgeleide professionals, het Lerarenregister draagt bij aan die professionaliteit enz. Een korte wandeling door wat door Mintzberg de “professionele bureaucratie” genoemd wordt.  […]

About Paul Ket

Docent wiskunde, ICT, Moodle. Maar ook: onderwijskundige (UT-TO) en voormalig locatieleider (Wellantcollege)

Category

onderzoek

Tags

,