Mijn pleidooi voor de leraar!

 

Het onderwijs is volop in beweging. Voor de beroepsgroep een grote en uitdagende verantwoordelijkheid. Ook lijkt er een nieuwe vocabulaire zijn intrede te doen. Bij mij veroorzaakt dat wat opgetrokken wenkbrauwen en enige ergernis.

Onderwijs2032 houdt de gemoederen van, toch in ieder geval een aantal leraren, flink bezig. Ook heeft het ook zijn weg gevonden naar andere stakeholders, waaronder onderwijsadviesbureaus. Ik merk dat de beroepsgroep nu al alert moet zijn om niet weer uitvoerder van andermans ideeën te worden.

Mijn mailbox loopt op sommige dagen vol met mails van commerciële partijen die heel goed weten hoe wij, de onderwijssector, dit advies vorm moeten geven. Natuurlijk hebben zij er de juiste ‘tools’ voor bedacht. Het is slechts een kwestie van implementeren en daar geven zij graag alle hulp bij (tegen betaling natuurlijk).

Beeldvorming

Onderstaande tabel werd mij onlangs voorgeschoteld en de niet alerte leraar zou toch maar zo kunnen denken dat de rechter situatie de ideale wordt in 2032. Maar staat er niet in het advies dat leraren zelf meer zeggenschap en autonomie moeten krijgen over het onderwijs dat zij geven en het nieuwe curriculum?

onderwijs 21st skills

Wanneer onderwijsadviesbureaus de sector gaan bespelen met vooringenomen tabellen waarbij je zou denken dat ‘onderwijs gericht op kennisoverdracht’ ouderwets is, laat je de leraar dan vrij genoeg om zelf deze keuze te maken? Gaat dit niet veel meer over het hoe en niet meer over het wat? Door deze beeldvorming kunnen er beslissingen genomen worden voor toekomstig onderwijs die overhaast en te weinig onderbouwd zijn. En daar moeten we volgens de commissie Dijsselbloem (2008) juist voor oppassen.

Zelf wil ik niet tot het linker nóch tot het rechter rijtje horen als leraar. Misschien is blended onderwijs wel het meest ideale. Maar dat is aan de leraar, het team en de school om een onderbouwde visie te verwoorden en te implementeren. Een visie die niet gebaseerd is op beeldvorming en onderwijsmythes. Kennisoverdracht zal altijd plaats moeten vinden en met een geïsoleerde rekenles is ook niets mis, maar om dat in het rijtje met ‘passief leren’ te plaatsen… Ook dat is beeldvorming en wel een negatieve.

Ik erger mij misschien wel het meeste aan de opkomst van het woord ‘coach’ in het onderwijs. Voor sommigen misschien maar een ‘dingetje’, voor mij een ‘ding’. Deze irritatie gaat blijkbaar zo ver dat ik op onderzoek ben uitgegaan en me geroepen voel om deze zoektocht via deze blog te delen. Een pleidooi voor het woord, de titel en het beroep ‘leraar’!

Coach

Vandale.nl geeft voor het woord coach de volgende betekenis: iem. die sporters adviseert en begeleidt

Op Woorden.org is het volgende te lezen:

  1. iemand die de spelers traint en tot goede prestaties probeert te brengen

Voorbeeld: `voetbalcoach`

  1. iemand die als beroep adviezen en begeleiding geeft

Voorbeeld: `Bijna iedere politicus heeft een coach.`

Synoniem: adviseur

In het onderwijs hebben we volgens de eerste definitie dan gelijk een probleem. Ook al sporten veel van onze leerlingen, op school doen ze dat alleen in de gymles. Zelf denk ik bij het woord coach ook direct aan sport. De coach is diegene die de opstelling maakt, het wedstrijdplan bedenkt en tijdens de wedstrijd aanwijzingen geeft. Hij of zij coacht dus zijn sporters tijdens een activiteit die zij in principe al beheersen. De basis voor de vaardigheden en conditie is op een ander moment gelegd, namelijk in de training.

De trainer legt de spelregels uit, leert sporters een technische vaardigheid, zorgt voor de nodige inoefening en stelt de trainingsschema’s samen, zodat de sporter optimaal geprepareerd aan de start verschijnt. Soms is deze persoon één en dezelfde: trainer/coach.

Een leraar doet beide en zou dus minstens trainer/coach genoemd moeten worden. Misschien moet ik meer naar de tweede betekenis kijken. Er zijn natuurlijk ook coaches buiten de sport. Mensen die andere mensen begeleiden tijdens een bepaald traject in hun loopbaan: adviseur.

Toch kan ik me niet helemaal vinden in deze betekenis. Ook in die betekenis gaat men er van uit dat kennis en vaardigheden grotendeels al aanwezig zijn. De coach adviseert wanneer en hoe je deze kunt inzetten. Dus vraag ik me dan nog steeds af of het woord leraar niet veel beter de lading van het beroep dekt.

Leraar

Dan ook maar even een zoektocht naar de woorden onderwijzer en leraar. Op de site Onderwijserfgoed.nl (een initiatief van de Onderwijsraad, de Inspectie van het Onderwijs en het Nationaal Onderwijsmuseum) staat het volgende:

Een leraar, vroeger vaak ‘onderwijzer’ -en in de dagelijkse omgang ‘juf’ of ‘meester’- genoemd, draagt kennis en vaardigheden over, stimuleert en inspireert, stelt vragen en begeleidt leerlingen in hun persoonlijke ontwikkeling. Er is altijd sprake van een wisselwerking tussen leerlingen en leerkracht. De leerkracht is daarvoor goed uitgerust met een speciale opleiding. Dit is echter niet altijd zo geweest.

In vroegere eeuwen was het met de kwaliteit van het onderwijs vaak slecht gesteld, omdat de mensen voor de klas niet altijd voor hun vak waren opgeleid. (…)

Tegenwoordig is een leraar bevoegd en bekwaam om les te geven na het volgen van een opleiding aan de pedagogische academie voor basisonderwijs (pabo) of een lerarenopleiding voorgezet onderwijs aan een hogeschool of universiteit.

Als we de termen leraar, leerkracht en/of onderwijzer vervangen door ‘coach’ doe je de complexiteit van het beroep te kort. Coachen is er hoogstens een onderdeel van, maar zit al verdisconteerd in het begrip ‘leraar’ zoals Onderwijserfgoed deze geeft. Tijdens een toets (vergelijkbaar met de wedstrijd) kun je een leerling coachen of een laatste aanwijzing geven. En behalve tijdens vrij spel zijn er ongetwijfeld meer momenten op een schooldag te noemen die daar voor in aanmerking komen. Maar tijdens vele andere momenten voel ik me toch bovenal leraar of onderwijzer in de ruimste zin van het woord.

Niet onbelangrijk is de laatste passage: een leraar is bevoegd om les te geven. Het fungeert dus tevens als titel waar een zekere bevoegdheid met bekwaamheidseisen aan verbonden is.

Ik ben van mening dat leraren de nodige bouwstenen aandragen waar kinderen dan weer op verder kunnen bouwen. Tijdens dat verder bouwen zorgt de leraar voor de nodige diepgang en differentiatie en houdt in de gaten dat iedereen de doelen bereikt, waardoor de volgende (aangereikte) bouwsteen op een stevig fundament geplaatst kan worden. Wat mij betreft voldoet de definitie van leraar daar beter aan dan de definitie van coach.

Samenvattend

Wellicht til ik er te zwaar aan en bedoelt men meer de coachende functie van de leraar dan het vervangen van het woord leraar an sich. Desondanks blijft het me storen. Ben ik ouderwets, melancholisch of een gewone onderwijs romanticus, die leraar als geuzennaam beschouwt? Misschien wel, maar leraar, onderwijzer, teacher, Lehrer, lärare etc. is een ander beroep dan coach.

Vervang je leraar wél voor coach, werpt zich overigens het volgende probleem op: wat doe je met het Lerarenregister, Leraar2032, Leraren met Lef, Onderwijscoöperatie (van, voor en door leraren), lerarenopleiding, Leraar van het jaar etc.?

 

About Marjolein Zwik

Leerkracht basisonderwijs, Master SEN Specialist leren, Bachelor fysiotherapie

11 Reacties to “Mijn pleidooi voor de leraar!”

  1. Helemaal mee eens! Ik geef zelf les op een universiteit, en ook daar zie ik mezelf niet als een coach (of ‘facilitator’, dat is ook een populair idee), of ander soort type. Ik vind het zelf belangrijk om te weten welke verschillende manieren er zijn, en te kijken welke manier het beste past in welke situatie. Er wordt veel te zwart-wit gedacht over wat de beste methode zou zijn, en het hangt gewoon van de situatie af. En ik ben het er mee eens dat het teveel gaat om de vorm ipv de inhoud. Een nieuwe balans zou fijn zijn. Bedankt voor het artikel!

    Like

  2. Verstandig en helder geschreven stuk, dat voor veel leraren uit het hart gegrepen is

    Like

  3. Beste Marjolein,

    Enige tijd geleden las ik over de docent als coach het volgende (van Johannes Visser, De Correspondent, 18-2-15):

    Een onderwijsvernieuwer die nauw betrokken was bij de oprichting van een Steve Jobsschool vroeg me vorig jaar: ‘Wat heb je er nu aan dat je weet dat de Slag bij Nieuwpoort in 1800 was?’

    De opvatting dat kennis steeds minder belangrijk wordt, is onder onderwijsvernieuwers wijdverbreid. We zijn immers maar een muisklik verwijderd van wat we willen weten. Daarbij verandert de wereld zo snel dat de kennis van vandaag het vuilnis van morgen is. En wie heeft er nog vakspecifieke kennis nodig in een arbeidsmarkt waarop mensen om de vijf jaar van baan wisselen? Nee, niet kennis maar vaardigheden zouden centraal moeten staan, skills die voorbereiden op de 21st century en die per training die je volgt veranderen. En de docent? Die is er niet meer om kennis over te dragen , maar om zijn leerlingen te coachen.

    Eén probleempje: ik wil geen coach zijn.

    Natuurlijk kan ik tegen mijn leerlingen zeggen dat ze de tekst van Van den vos Reynaerde op internet kunnen opzoeken, of op bladzijde 43 van het boek kunnen vinden, en dat ze die zelfstandig moeten lezen.

    Maar liever draag ik een stuk voor uit de proloog, in het Middelnederlands, terwijl de leerlingen de vertaling meelezen. We bespreken klassikaal hoe in Van den vos Reynaerde satire wordt bedreven door het volk, de adel en de geestelijken te bespotten en leggen een verband met hedendaagse satire. Ik wijs mijn leerlingen op de schunnigheden die ‘Willem die Madocke maakte’ in de tekst stopte. Met de klas lachen we om de arme wolf Isengrijn, wiens kinderen blind werden nadat Reynaert ze in de ogen plaste en om de getrouwde (!) pastoor die als een wildeman met zijn crucifix op Bruun de beer inslaat wanneer deze door een list van Reynaert met zijn hoofd vast komt te zitten in de spleet van een boom.

    Op welke Wikipedia-pagina leert een leerling het verband te leggen tussen Van den vos Reynaerde en Hans Teeuwen? Welke zoekterm moet ik op Google invoeren om een klas aan het lachen te krijgen?

    Het internet maakt de docent als bron van kennis niet overbodig. Wel geeft het ons een goede aanleiding te praten over de meerwaarde van de docent. In het beeld van de onderwijsvernieuwer lijkt de klassieke docent iemand die voor de klas staat en het lesboek reciteert, zonder daar iets – gevoel, een verband, een correctie – aan toe te voegen. Hij gaat voorbij aan het feit dat de docent aan die kennis wel degelijk iets toevoegt, en dat juist de inhoud van het vak voor veel docenten de reden is dat zij dag in dag uit met veel enthousiasme voor de klas te staan en leerlingen motiveren verder te komen.

    Zonder inhoud ben ik de voetbalcoach die handenklappend en driftig gebarend langs de lijn staat om zijn talentjes aan te moedigen hakbal-panna’s te maken, terwijl hij zelf door zijn rug gaat na een tikkie breed. Zijn pupillen nemen hem niet serieus en na iedere wedstrijd hangt hij jankend aan de bar omdat hij zelf de conditie niet meer heeft om op het veld te staan.

    Nee, ik wil mijn leerlingen eruit sprinten tijdens de les, door de benen spelen in de pauze en ieder uur eindigen met een schot in de kruising. Ik wil een autoriteit zijn in mijn vakgebied, de aanvoerder en niet de coach.

    Laat mijn voorbeeld Maurits van Oranje zijn, de aanvoerder van het Staatse leger dat de Slag bij Nieuwpoort won van de Spanjaarden. In 1600, dat wel.

    Like

  4. Zeker helder geschreven. Maar er zitten meer culturele dan etymologische verschillen tussen de begrippen. “Coach” gebruiken i.p.v. leraar betekent ook : ga met je tijd mee ouwe sufferd, of wil je er soms als autoritaire middeleeuwer kennis blijven ingieten bij je leerlingen? Het is deze triomfantelijke toon van ‘wij zijn de mensen van de toekomst’ waar ik tegen wil ageren. De minachting van het nieuwe t.o.v. het oude. Onderwijs is ook cultuurbehoud, moet in cultureel opzicht tot op zekere hoogte conservatief zijn. Het gebruik van het woord coach is ervoor bedoeld dat een trap te geven. Het is deze vernielingsdrift waarin het gevaar van de ‘vernieuwing’ schuilt.

    Liked by 1 persoon

  5. Hallo Marjolein
    Goed stuk. Je zou nog een stap verder kunnen gaan en, als Gert Biesta, kunnen zeggen dat het in het onderwijs gaat om ‘onderwijzen’. Degenen die zo de nadruk leggen op de leraar als coach zeggen daarmee impliciet dat onderwijs draait om ‘leren’. Daarom eindigde ik mijn stuk https://onderzoekonderwijs.net/2014/05/19/gert-biesta-over-het-prachtige-risico-van-onderwijs/ met: “Vanaf nu ben ik onderwijzer.”
    Daarnaast is het ook een kwestie van beroepseer en beroepstrots. We moeten niet de onderwijsadviseurs, uitgevers en toetsmakers laten bepalen wat en hoe we onderwijzen, maar dat als leraren zelf doen. Wij zijn immers bij uitstek de deskundigen.

    Liked by 1 persoon

  6. De uitvoerende beroepsgroep in het onderwijs wordt lang niet zo serieus genomen als de uitvoerenden in andere beroepen van hoogopgeleide professionals.
    Ik vond deze wel passend:
    “Without fail, when educationalists gain a position of authority over teachers, they use this authority to promote their ideas. We have seen it in schools of education, but also in examination authorities, Ofsted in the UK, the Australian Curriculum and the AITSL standards. Anywhere where teachers and teaching are regulated, educationalists will appear to suggest exactly what it is that teachers should be doing and then, once the regulations are duly in place, they will cite these regulations as evidence.” https://gregashman.wordpress.com/2016/03/12/what-makes-a-teacher-and-why-does-it-matter/

    De discussie over coaching als opgelegd fenomeen in het onderwijs is al oud. Hoe voorkomen we dat het een defensieve discussie onder docenten blijft? Mijns inziens is coaching een aspect van onderwijzen onder veel meer, maar hoe zorgen wij dat het vastleggen en evidentloos “framen” van wat een goed docent is, buiten ons om gebeurt?

    Like

  7. Ja, ik erger me ook aan dit soort woorden. Allemaal managementsblabla die over is komen waaien uit het bedrijfsleven. Onderwijs is geen bedrijfsleven. Nog zo’n woord: stakeholder. Jammer genoeg gebruik je dat woord zelf ook.

    Like

Geef een reactie of deel je eigen ervaringen. Graag met je eigen naam ondertekenen, geen pseudoniemen. Anonieme reacties worden verwijderd.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: