Door Pedro De Bruyckere

Ik ben momenteel het nieuwe boek van Wilna Meijer aan het lezen, Onderwijs Weer Weten Waarom. Het werd mij en de rest van het publiek maandagavond aangeraden door prof. Marc Spoelders tijdens een debat aan de Ugent met onder andere Vlaams minister Pascal Smet in het panel. De minister oefende tijdens het debat al een deel van de argumentatie in die hij gisteren zou gebruiken tegenover de studenten die protesteerden voor meer investeringen in het hoger onderwijs.

Het was tijdens het debat iets waar weinig acht werd op geslagen, maar de minister gaf aan dat hij verwachtte dat binnen de 10-15 jaar aula’s zoals de ruimte waar het debat doorging, niet meer zouden bestaan. Hij wou nog iets over MOOC’s zeggen, maar dit werd niet opgepikt. In De Standaard maakt hij gisteren zijn punt:

“De minister wil niet meer inzetten op grote aula’s, waar de studenten wel om vragen. ‘Surf naar Google en tik eens MITx of Harvardx in. Dat is volgens mij de toekomst en daarvoor heb je geen peperdure aula’s nodig die je binnen 10 jaar weer moet beginnen renoveren.’” (De Standaard)

Toepassingen als MOOC’s zorgen er voor dat je overal kan leren. Momenteel zijn het nog vaak eerder promotiemachines voor de universiteiten die ze (vaak kosteloos) aanbieden of een manier om talent te ontdekken die anders zich nooit aan Harvard of MIT zou inschrijven , maar ze lijken een grote democratiserende kracht te hebben. Iedereen met toegang tot het net, waar ook ter wereld, kan zo les volgen aan een van de topuniversiteiten. Op mijn Engelstalige blog volg ik al een tijdje de verschillende commentaren op het fenomeen, waarbij twee van de kernproblemen die vaak terugkomen zijn:

• de enorme uitval, veel studenten beginnen, maar slechts een fractie rondt de cursus af. Sommigen opperen dat geen probleem is, want iedereen leert, maar dan hebben we een heel andere visie op onderwijs nodig.
• het nog steeds ontbreken van een businessmodel dat MOOC’s draaiende kan houden

Nu, onderwijs heeft al lang geen alleenrecht op leren. We leren overal en altijd, dat is niet nieuw, maar ook qua expliciet leren is de school al lang geen alleenheerser meer. Naast de ontelbare cursussen die verenigingen en organisaties aanbieden, zorgde de technologie er voor dat ik via YouTube wiskunde kan bijspijkeren (zie de verschillende academies), die moeilijke gitaarsolo stap voor stap uitgelegd krijg, enzovoort. Deze laatste zijn een basis voor het idee van de flipped classroom, waarbij leerlingen thuis de uitleg op video bekijken, maar op school oefeningen maken onder begeleiding. Hier is er nog steeds een belangrijke rol voor de fysieke school en de leerkracht. Salman Khan stelt ook duidelijk dat je niet alles via deze weg kan leren, en wil via de flipped classroom vooral tijd vrijmaken voor de leerkracht om net andere dingen te doen met zijn leerlingen zoals discussies, experimenteren, enzovoort.

Bij de MOOC’s gebeurt de begeleiding ook online en sommige kondigen al de dood aan van verschillende universiteiten. De ironie is dat men dan verschillende functies van deze instellingen zoals bijvoorbeeld onderzoek vergeet.

MOOC’s hebben een democratiseringspotentieel dat veel verder gaat dan de landsgrenzen, maar tegelijk bestaat het gevaar dat 2 andere zaken hierdoor meer en meer als een luxeproduct zullen beschouwd worden: contact en onderwezen worden.

Beroepspessimist Andrew Keene wees me vorig jaar in Brussel op het eerste. Hij vreest een scenario waarbij het grote publiek inferieure online cursussen zal aangeboden krijgen terwijl enkel de elite het dure contactonderwijs zal kunnen betalen. Het is een visie duidelijk geënt op de Britse situatie, maar ik volg zeker het tweede deel van zijn vrees. Er zit vaak een zeer oude visie op onderwijs verscholen in online cursussen: eerst een slimmerik die iets uitlegt, daarna inoefenen en een beetje discussie (waarbij de massa lurkt). Maar de nog oudere visie op onderwijs, mensen inleiden in nieuwe werelden en door interactie tot nieuwe inzichten komen, zie ik er zelf veel te weinig.

Het gaat dan over wat Meijer noemt onderwijs als ‘deuren openen’, zelf denk ik dan door begeestering en passie die je pas voelt als je in de zelfde kamer bent als de gepassioneerde leraar, dat is dan wat Meijer onderwijzen noemt.

Ik schreef het met Bert al eerder in De Jeugd Is Tegenwoordig, het unieke van onderwijs is dat het een ontmoetingsplaats is waarbij leerlingen en leerkrachten elkaar ontmoeten om samen bij te leren. Hopelijk wordt dat geen luxe.

Als je over onderwijs denkt, schrijft en spreekt, ontdek je al snel dat je je maar beter bekwaamt als evenwichtskunstenaar. Pleiten voor verandering kan namelijk al snel gepercipieerd worden als kritiek, soms nog meer door de buitenwereld dan door onderwijsmensen zelf. Als je stelt dat bijvoorbeeld de lerarenopleiding kan aangepast worden, dan krijg je onmiddellijk de vraag of deze dan nu slecht is. Dit is in feite een verkeerde vraag. Als er een nieuw type wagen wordt ingevoerd, is dat dan omdat het vorige model slecht was? Meestal niet, maar nieuwe inzichten, of in het geval van de wagen, nieuwe (liefst bewezen) technieken worden toegevoegd aan iets dat al deugdelijk was. De vorige auto was dus niet perfect, maar het nieuwe model zal dat ook niet zijn.

Het lijkt misschien voor de hand liggend, maar als je kijkt hoe sommigen spreken over onderwijs, dan lijken ze er vanuit gaan dat onderwijs per definitie slecht is. Dit kan komen omdat enkelen minder goed zijn in de evenwichtsoefening, sommige zullen dit echter bewust doen omdat ze willen provoceren en nog andere doen dit bewust omdat ze het echt menen.

In Vlaanderen is het nog relatief rustig, maar als je bijvoorbeeld kijkt in Nederland, de UK of de VS dan wordt het verhaal al heel anders. Zo wordt het (publiek) onderwijs in de VS constant beschimpt en aangevallen. Jelmer Evers wees me er onlangs op dat (Amerikaanse) hervormers trouwens toch liefst hun kinderen naar dure privéscholen sturen zelfs als ze hun plannen doorvoeren.

Het grootste slachtoffer van dergelijke aanvallen zijn waarschijnlijk vooral de leerlingen, maar zeker ook de leerkrachten. Het vertrouwen in onderwijs en leerkrachten staat in verschillende landen onder druk en je zou je bijna cynisch kunnen afvragen of er eerst rampen moeten gebeuren vooraleer het publiek beseft dat leerkrachten vaak fantastisch werk leveren (check deze brief en deze blogpost). Hoe kan je verwachten dat mensen voor de job van leerkracht kiezen als er op de job ingehakt wordt?

Idem met de discussies rond MBO (in Nederland) of BSO (in Vlaanderen). Hoe kan je verwachten dat leerlingen en ouders bewust positief voor beroepsonderwijs kiezen, als dit onderwijsniveau constant als een probleem wordt voorgesteld? Pleiten voor veranderen kan enkel maar effectief zijn als je het goede in het bestaande ook belicht. Als ik kijk in het secundair onderwijs dan merk ik bijvoorbeeld dat de meest effectieve voorbeelden van onderwijsvernieuwing vaak gebeurd zijn in het beroeps en technisch onderwijs.

Zijn er dan geen problemen of uitdagingen? Zeer zeker zijn die er wel. In Vlaanderen is bijvoorbeeld iedereen het er over eens dat de sociale ongelijkheid in onderwijs moet aangepakt worden. Wel zie ik een duidelijke verschuiving weg van de idee dat de kloof tussen goed en slecht presteren het probleem is, maar de link tussen de kloof en de sociale achtergrond van leerlingen. Deze verschuiving komt er ook door de waarschuwing die zowel uit het recente Pisa-onderzoek als het TIMS-onderzoek blijkt dat onze topleerlingen slechter zijn gaan presteren. Zo de kloof dichten kan niet de bedoeling zijn en is niet de bedoeling.

We weten dat de professionalisering van leerkrachten een van de grootste positieve effecten heeft op onderwijs. Maar hiervoor pleiten betekent niet dat leerkrachten vandaag geen professionals zouden zijn. Wel is het een pleidooi om op professionalisering in te zetten en er vaak letterlijk tijd en ruimte voor te maken.

Het is een fout idee te denken dat onderwijs niet verandert, al is het soms trager dan sommigen wensen. Het is even fout te denken dat het vroeger beter was, net zoals het fout is te denken dat het vroeger per definitie slecht was. De wereld draait en evolueert, onderwijs moet dit ook doen en doet dit ook en kan daarin alle steun gebruiken, maar liefst evenwichtig.

Pedro De Bruyckere

Het is geen nieuw idee, integendeel, en veel mensen denken effectief dat onderwijs de wereld kan veranderen maar is dat effectief zo?

Larry Cuban heeft er de nodige vraagtekens bij in een recente blogpost. Het is een uitgangspunt geweest van de kritische pedagogiek zoals onder andere bekend van Horkheimer maar ook Freire.

Cuban stelt vast dat het tot nu toe zelden lukte…

Vandaag hopen veel mensen dat we sociale ongelijkheid kunnen wegwerken in onze samenleving door het onderwijs aan te passen. Het is zeker in Vlaanderen een groot probleem dat een lagere sociaal-economische status (SES) correleert met wat je studeert. Tegelijk is het naïef te denken dat je dit probleem enkel kan oplossen door onderwijs te veranderen als de rest van de maatschappij niet meewerkt.

Het is een groot probleem dat kinderen zeker in het voortgezet onderwijs zo weinig technische of beroepsrichtingen kiezen. Opvallend is wel dat in Vlaanderen dergelijke knelpuntrichtingen wel gekozen worden in het hoger onderwijs.

Een deel van de verklaring kan zijn dat het statuut en het loon dat iemand krijgt na een dergelijke richting in het secundair onderwijs zoveel slechter en meer onzeker is dan alle andere beroepen.

Als je onder andere hier niets aan doet, dan zullen veranderen in het onderwijs wellicht weinig uithalen.

Kan onderwijs de wereld veranderen? Wellicht een beetje wel, maar niet alleen.