Als ik even mag dromen van een lerarenopleiding..

Door Pedro De Bruyckere

Dick vroeg me om de lezing die ik onlangs gaf rond een mogelijke structuur voor de lerarenopleiding op papier te zetten. Wat ik bij deze graag doe.

Zowel in Vlaanderen als in Nederland lopen er discussies over de optimale lerarenopleiding. Ideeën als allemaal masters of selectie aan de deur, vaak ingegeven door FInland, passeren hierbij de revue. Zelf heb ik in mei vorig jaar, op basis van een lezing van professor Roger Standaert ook nagedacht over een mogelijk alternatief.

Graag zet ik eerst enkele uitgangspunten op een rij om dan mijn (droom)oplossing naar voor te schuiven. Hierbij geldt er wel een belangrijke disclaimer: dit is geen groot overlegde oplossing met vele partijen, wel een idee van een enkeling die bij verschillende andere leentjebuur speelde om tot een eigen mix te komen.

Uitgangspunten:

  • zomaar vermasteren is niet noodzakelijk een garantie op succes. Ja, goedpresterende landen als Finland en Zuid-Korea hebben enkel Masters, maar zoals Roger Standaert al aangeeft in zijn lezing kan master in verschillende landen iets verschillends betekenen en is dit niet noodzakelijk een garantie op succes. Vaak gaat vermastering ook gepaard met een centralisatietendens in onderwijs.
  • selectie aan de deur lijkt een goed idee, ook om het vertrouwen in het onderwijs te verbeteren of te versterken, maar al snel bots je op uitdagingen. Waar ga je op meten? Basiskennis, maar welke basiskennis? Groeipotentieel? Hoe de would-be leerkrachten omgaan met kinderen? Nog een belangrijker probleem is dat op dit moment al de diversiteit in het lerarenkorps vaak zeer beperkt is, de invloed van selectie aan de deur kan hier ook een negatieve invloed op hebben.
  • we zitten nu al met een lerarentekort. Meer mensen laten instromen en/of de lat lager leggen is sowieso een slecht idee omdat dit het aanzien van onderwijs helemaal de dieperik kan helpen, maar tegelijk hebben we niet de luxe om zomaar een jaar geen afstuderende leerkrachten te hebben, noch in Vlaanderen, noch in Nederland.
  • Het is een probleem dat het aantal studenten die voor een beroep in het onderwijs kiest al daalt, maar nog erger is dat we veel beginnende leerkrachten al heel snel kwijt zijn. Een degelijk retentiebeleid is dus cruciaal. Ik leun even graag op het gegeven van Fuller en Brown uit 1975 die aangeeft dat beginnende docenten vooral bezig zijn met overleven, pas na een tijdje ervaren ze de druk van het curriculum. Eenmaal ze deze twee ‘concerns’ te boven zijn gekomen, komt er de aandacht voor de leerling en herinneren ze zich stilaan wat ze allemaal aan didactiek en pedagogiek hebben meegekregen in hun opleiding. Tenminste als ze niet afgehaakt zijn.
  • UIt Ests onderzoek van vorig jaar blijkt dat leerkrachten pas gaandeweg in het proces van echt leerkracht worden, beseffen dan een goede lesgever niet een toponderzoeker moet zijn, maar vooral pedagogische en onderwijskundige expertise moet hebben om de inhouden te vertalen naar een leersituatie.
  • Professionalisering en vakgroepwerking zijn een van de belangrijkste motoren van leren volgens Hattie (2009)

Zo kwam ik bij een 3-3-2 model dat er als volgt uitziet:

  • de eerste drie jaar volgt een student les aan een hogeschool waarbij er een basis aangereikt wordt qua ondersteunende vakken, er aan de vakkennis gewerkt wordt en er genoeg praktijkervaring opgedaan wordt.
  • daarna volgen drie jaar werken in het onderwijs met een degelijke aanvangsbegeleiding waarbij scholen en hogescholen samenwerken om de nieuwe leerkracht bij zijn eerste concern met raad en daad bij te staan. Hierbij is het belangrijk dat de job van de beginnende leerkracht genoeg zekerheid biedt, zo weinig mogelijk versnippering en niet onmenselijk zwaar is zoals nu vaak het geval is.
  • na deze 3 jaar kan de leerkracht vrijwillig er voor kiezen om gespreid over twee jaar een eenjarige master te volgen waarbij bijvoorbeeld op een vaste dag en 1 avond lessen en contactmomenten worden ingericht, maar de leerkracht verder gewoon lesgeeft. In deze master komen vooral die elementen aan bod waar ze pas nu aan toegekomen zijn, namelijk (vak)didactische en pedagogische expertise, eventueel aangevuld met keuzevakken die aansluiten bij zijn of haar vakgebied.

Wat zijn de voordelen in zo een benadering?

  • de juiste inhouden komen op het juiste moment
  • het is niet blind vermasteren, en goedkoper dan iedereen direct vermasteren,
  • je kan het ook openstellen voor het huidige lerarenkorps waardoor je een enorme professionaliseringsgolf krijgt,
  • er is een grote wisselwerking tussen opleiding, praktijk maar ook onderzoek
  • er is sprake van sociale promotie
  • er is geen gat in het afstuderen van de leerkrachten.

Wat zijn de nadelen?

  • het kost geld (maar minder dan een algemene vermastering)
  • wat doen we met zij-instromers (ik vind zelf dat ze op zijn minst ook recht hebben op de aanvangsbegeleiding)

Referenties:

  • Haamer, A., Lepp, L., & Reva, E. (2012). The dynamics of professional identity of university teachers. Studies for the Learning Society, 2012, 110-120. doi: DOI 10.2478/v10240-012-0010-5
  • Hattie, J. (2009). Visible learning: A synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement. London: Routledge.
  • Fuller, F., & Brown, O. (1975). Becoming a teacher. In K.Ryan (Ed.), Teacher education:
    Seventy-fourth yearbook of the National Society for the Study of Education. Chicago:
    University of Chicago Press.

4 Reacties to “Als ik even mag dromen van een lerarenopleiding..”

  1. Jouw blog sluit zo maar aan op onze dialoog ‘CommBat’ dialoog over de professionalisering van het communicatie(hbo)onderwijs en het -’vakgebied’. Binnenkort start onze Denktank waarbij ik ook jouw aandachtspunten meeneem.
    Overigens hoorde ik vandaag van een ‘oudere’ onderwijsassistent bij een basisschool dat zij nu met een pabo-opleiding is gestart … online…. online? ja, online! Bij Inholland. Zij was het zeer met mij eens dat dit voor haar wel een oplossing was, maar niet voor de 17-jarigen die ook deze opleiding kunnen starten. Dit laatste staat ZEER haaks op jouw blog en overigens ook op mijn gevoel voor kwaliteit.

    Like

  2. Interessante opzet! Belangrijke noties dat je het vak vooral in de praktijk leert mits in een omgeving waarin collegiaal leren, onderzoekende aanpak en reflectie normaal zijn / worden.
    Ik zou nog willen toevoegen dat selectie aan de poort van leraren typisch een ‘meer van hetzelfde’ oplossing is. Een van de meest kenmerkende eigenschappen van het Nederlandse stelsel is, dat het anders dan het Finse, buitengewoon vroeg leerlingen selecteert op een vrij smalle set eigenschappen (leeftijd, cognitief presteren op toetsen, al of niet aanwezig zijn van beperkingen). Geen wonder dat we uit de Finse aanpak onmiddellijk alleen het aspect ‘selectie van leraren’ oppikken. De kern van het Finse succes volgens Sahlberg is echter de breed gedeelde, 30 jaar volgehouden overtuiging dat ALLE kinderen zo veel mogelijk en zolang mogelijk SAMEN moeten kunnen profiteren van het onderwijs en dat leraren met die opdracht heel veel vertrouwen hebben gekregen om deze zelf invulling te geven. Rond die centrale waarden zou het in NL ook moeten gaan. Een goede opleiding reflecteert heel veel op de waarde van onderwijs, op je beroepsidentiteit en op normatieve professionaliteit: je opdracht om als professional unieke beslissingen in unieke situaties te nemen ipv regels toe te passen.

    Like

  3. Wat een goed plan Pedro en wat mooi geschreven Ady. Ik ben een van de actieve leden van Werk en Steungroep Kleuteronderwijs. Wij hebben ook een werkgroep die in gesprek is met pabo’s over de opleiding. Kan ik jou, Pedro, een brief toesturen waarin wij kunnen laten zien waar wij mee bezig zijn. Wellicht kunnen we elkaar helpen.

    Like

Geef een reactie of deel je eigen ervaringen. Graag met je eigen naam ondertekenen, geen pseudoniemen. Anonieme reacties worden verwijderd.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 2.263 andere volgers

%d bloggers like this: