Twijfels over les aan hoogbegaafden. Twijfels over onderzoek

In De Volkskrant van 13 december stond een bijdrage van Marjan van den Berg over het onderzoek naar de effectiviteit van speciale interventies voor hoogbegaafde kinderen en jongeren, zoals plusklassen en extra lessen. De resultaten van dit onderzoek, in opdracht van NWO, leiden tot twijfel over het nut van al die extra inspanningen, die ook nog eens veel geld kosten. Uit het stuk: “Vanaf 2013 is jaarlijks 30 miljoen beschikbaar. Dit geld is bedoeld voor de 20 procent best presterende leerlingen.”

Die laatste zin geeft precies aan wat het probleem is bij dit soort onderzoek naar de kwaliteit van het onderwijs. Dat geldt ook voor de toptienlijstjes van scholen, zoals dat van Dronkers c.s., op 8 december in De Volkskrant gepubliceerd. Hoe bepaal je wie de ‘best presterende leerlingen’ zijn? Het ligt voor de hand – en dat gebeurt dan ook op grote schaal – om te kijken naar de prestaties op het gebied van rekenen (of wiskunde) en taal. Dat ligt voor de hand, vooral omdat dat het makkelijkst te meten is. Maar is dat ook het beste meetinstrument om de kwaliteit van het onderwijs te meten (Dronkers en PISA bijvoorbeeld), of de prestaties van begaafde leerlingen?

Het is een groot misverstand dat hoogbegaafde leerlingen degenen zijn die de hoogste cijfers halen. Soms wel, soms niet. Hardwerkende leerlingen met een gemiddelde intelligentie kunnen hoge cijfers halen. Hoogbegaafde leerlingen die het druk hebben met andere dingen kunnen gemiddeld scoren. Onderpresterende hoogbegaafden kunnen dramatisch slechte cijfers halen.

Op onze school, het ECL in Haarlem, hebben we voor de selectie van deelnemers aan het Talentproject dan ook gekozen voor de intelligentiestructuur- en motivatietesten van het Centrum voor Begaafdheidsonderzoek (CBO) in Nijmegen. Die testen geven een veel betrouwbaarder beeld van wat een leerling kan dan de rapportcijfers of de CITO-score. Die laatste kijken achteruit – wat de leerling tot nu toe gepresteerd heeft – terwijl testen als die van het CBO vooruit kijken – wat de leerling aan mogelijkheden in huis heeft.

Hoe kun je zien of iemand begaafd is? De meest talentvolle of briljante mensen zijn niet persé degenen die het beste rekenen of spellen. De Einsteins onder ons zijn soms dyslectisch of dyscalculisch, of ze hebben het zo druk met andere talenten (muziek, dans, games ontwerpen, sport, dichten, acteren, sleutelen aan motoren) dat ze niet meer dan gemiddeld scoren voor vakken waarbij ze zich vervelen. Een kenmerk van de echt talentvolle en briljante leerlingen is dat ze heel creatief zijn. Creatief dan niet in de zin van leuk kunnen kleiën en tekenen, maar creatief in het bedenken van oplossingen en het leggen van onverwachte verbanden.

Creativiteit wordt niet gemeten

Onder creativiteit verstaan wij het vermogen om meerdere oplossingen voor een probleem te bedenken, of meerdere antwoorden op een vraag. Daarin onderscheiden de beste wetenschappers, artsen, technici, ontwerpers, automonteurs zich van gewone stervelingen. Cijfers voor rekenen en spelling zijn misschien wel het slechtste instrument om creativiteit – en daarmee begaafdheid – te meten. Wanneer je die eigenschap niet meeneemt in je onderzoek naar het nut van plusklassen en dergelijke verliest dat onderzoek veel aan zeggingskracht.

Het stuk van Marjan van den Berg citeert Nora Steenbergen, projectleider Informatiepunt Onderwijs & Talentontwikkeling bij SLO: “… verrijkingslessen leiden tot meer uitdaging, meer onderling begrip en een realistischer zelfbeeld bij de leerlingen. Hierdoor krijgen zij weer zin om naar school te gaan.” Inderdaad. Dat is ook onze ervaring met de projecten waar de talenten op het ECL aan werken. Ze voelen zich gezien en erkend, ze worden uitgedaagd op een terrein waar hun passie naar uit gaat, ze zijn gelukkiger. We moeten niet onderschatten hoe slecht een kind zich kan voelen dat op haar vragen in de klas naar de diepere achtergronden van de lesstof geen of een onnozel antwoord krijgt. Wij zien geregeld jongeren die daar opstandig, somber of zelfs depressief van worden. Wanneer ondermaatse onderzoeken als dit tot gevolg hebben dat er op faciliteiten voor (hoog)begaafden wordt bezuinigd zou dat een ramp zijn voor een niet onaanzienlijke groep jongeren en uiteindelijk voor het hele onderwijs.

Ook op andere scholen, verenigd onder de vlag van Begaafdheidsprofielscholen, met een grote variatie aan oplossingen voor begaafden, horen we soortgelijke geluiden. Nee, we weten nog niet wat het beste werkt. We zijn nog volop aan het experimenteren. Maar een ding weten we zeker: hoogbegaafde en talentvolle leerlingen voelen zich beter en functioneren beter wanneer we hen uitdagen en aansporen om hard aan hun talenten te werken. Dat zal soms zichtbaar worden in hun cijfers, maar in ieder geval zal hun creativiteit erdoor worden vergroot.

Als we serieus het effect van bepaalde maatregelen in het onderwijs willen onderzoeken, moeten we kijken naar meer dan alleen de cijfers en testscores. Creativiteit (zoals we die hierboven definiëren) is heel goed te meten. Het is bovendien een eigenschap die de wereld in deze eeuw heel hard nodig heeft en die juist in het onderwijs moet worden bevorderd.

Els de Jong en Dick van der Wateren
Eerste Christelijk Lyceum, Haarlem

About Dick van der Wateren

Ik sta voor de klas op het Eerste Christelijk Lyceum in Haarlem en begeleid dagelijks talentvolle en begaafde leerlingen die meer uitdaging nodig hebben, of coach leerlingen die een probleem hebben waar we samen een oplossing voor vinden. Daarnaast ontwikkel ik digitaal lesmateriaal en video's voor Flip de Klas. Buiten het onderwijs heb ik een jarenlange ervaring als aardwetenschapper (o.a. in Antarctica en Afrika) en wetenschapsvoorlichter. Werken met jongeren is mijn passie. Voor mij zijn pubers zo'n beetje de leukste mensen. Ze hebben een enorme levenslust, zijn creatief, hebben originele ideeën - soms op het bizarre af - en kunnen zich nog alle kanten op ontwikkelen. Ik beschouw het als een voorrecht aan die ontwikkeling te kunnen bijdragen.

9 Reacties to “Twijfels over les aan hoogbegaafden. Twijfels over onderzoek”

  1. Beste mensen, dat is allemaal wel mooi gesteld, maar de school heeft als doel zijn onderwijspakket succesvol over te dragen. En voor de betere leerling zou er nog een schepje bovenop kunnen (liefst op een vakgebied dat de leerling aanspreekt). Dat vereist inzet (discipline) van de leerling, ook van die creatieve leerling die vaak een hoop ‘stom’ vindt wat er op school van haar/hem wordt verwacht. Die inspanning op school straalt hopelijk later uit op de terreinen waarop de ex-leerling wil schitteren. Dat sluit uiteraard niet uit dat leerlingen serieus genomen moeten worden (en dat leerlingen de leraar serieus nemen).

    Like

  2. het schepje bovenop doet denken dat er extra activiteiten moeten worden ingevoerd ‘ omdat hij/zij zich anders verveelt’. ik denk dat het vooral is dat leerlingen op allerlei manieren kunnen leren, dat zij zelf ook leertrajecten kunnen maken en vooral dat zij kunnen doen en laten zien waar ze goed in zijn. laat wat meer leerlingen de docent zijn, bijvoorbeeld. ik heb zelf een paar jaar lang een leerling gehad die de ‘directeur’ was voor alles wat we deden met weblogs. ik heb alles aan hem gedelegeerd. het ging geweldig, hij blij, ik blij. dit is een klein voorbeeld. en hij was misschien niet eens hoogbegaafd, maar wel in dit onderdeel.
    geef vertrouwen en daag uit

    Like

    • Hallo Jeroen,
      Wij hebben op het ECL, na gesprekken met heel veel leerlingen, onder andere aan onze collega’s geadviseerd om de gewone lessen moeilijker te maken. Het motto is: Moeilijk Moet.
      Dat lijkt nadelig te zijn voor de wat minder sterke leerlingen, maar het tegendeel is het geval. Het niveau van een hele klas kan daarmee vooruit gaan. De leerlingen zoals jij die bedoelt, waaronder (hoog)begaafden, kunnen hierbij een belangrijke rol spelen doordat ze hun klasgenoten helpen. Peer learning dus.

      Like

      • lijkt me een heel goed idee. bij ons is het veel minder. onze VWO is zwak. dat komt gedeeltelijk omdat we vroeger veel te makkelijk leerlingen toelieten op VWO, maar ook omdat bij ons VWO en HAVo slecht te onderscheiden valt. bij veel schoolboeken – waar helaas tevele docenten zich erg door laten leiden – is er, in elk geval bij de talen, slecht onderscheid te maken, VWO is havo+, op zijn best. ik zou de lessen ook graag moeilijker, uitdagender willen maken. een aantal jaren geleden voerde ik onderzoekend leren in bij vwo, maar de collega’s namen het niet over. ook neemt standaardisering toe, zodat je minder speelruimte hebt om alternatieve manieren van leren te introduceren of een hoger niveau in te voeren. goed dat dat bij jullie wel kan

        Like

      • Goed dat dat bij ons kan, maar dat wil nog niet zeggen dat het gemeengoed geworden is. Zoals zoveel dingen in het onderwijs gaat dit soort veranderingen langzaam – te langzaam naar mijn zin.
        Het advies ‘Moeilijk Moet’ hebben we geleend van Heleen Wientjes en collega’s http://igitur-archive.library.uu.nl/ivlos/2006-0801-210618/Eijl_05_uitdagen_van_talent_in_onderwijs_zonder_correcties.doc

        Like

  3. Reblogged this on Blauwkruikje and commented:
    Een moeder brengt drie van haar kinderen om het leven omdat ze bang is dat ze er niet langer voor zal kunnen zorgen. De kinderen blijken hoogbegaafd te zijn. Maar wat is hoogbegaafdheid? En hoe moeilijk is het om kinderen te hebben die hoogbegaafd zijn? Tessa Kieboom van het centrum voor begaafdheidsonderzoek en Dimitri Leue, zelf vader van een hoogbegaafd kind waren op Reyers Laat (13/12/2012) en praatten erover. Op deze blog leest u meer over hoogbegaafdheid.

    Like

Trackbacks/Pingbacks

  1. Twijfels over les aan hoogbegaafden. Twijfels over onderzoek ... | IRIS-scholen | Scoop.it - 18/12/2012

    […] Het is bovendien een eigenschap die de wereld in deze eeuw heel hard nodig heeft en die juist in het onderwijs moet worden bevorderd. Els de Jong en Dick van der Wateren Eerste Christelijk Lyceum, Haarlem …  […]

    Like

  2. Excellent onderwijs voor excellente leerlingen « Blogcollectief Onderzoek Onderwijs - 21/12/2012

    […] zal het zich voor school inspannen? Deze en andere vragen (over bijvoorbeeld creativiteit, zoals in deze post werd beschreven)  worden beantwoord met een 5-puntsschaal van minder tot meer.  4 weken na […]

    Like

  3. Twijfels over les aan hoogbegaafden. Twijfels over onderzoek ... | HB onderwijs Nieuws | Scoop.it - 21/12/2012

    […] In De Volkskrant vanmorgen stond een bijdrage van Marjan van den Berg over het onderzoek naar de effectiviteit van speciale interventies voor hoogbegaafde kinderen en jongeren, zoals plusklassen en extra lessen.  […]

    Like

Geef een reactie of deel je eigen ervaringen. Graag met je eigen naam ondertekenen, geen pseudoniemen. Anonieme reacties worden verwijderd.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 2.442 andere volgers

%d bloggers op de volgende wijze: